Familie Van Tuyll van Serooskerken van Zuylen

Foto: Sander van Scherpenzeel.

De Koningin Emmaschool aan de Zuilenselaan nr. 4 in de zomer van 2022 in Oud-Zuilen. Gedenksteen 'DE EERSTE STEEN GELEGD DOOR DEN ED. ACHTB. HEER J.C. PLOMP, SEDERT JULI 1861 BURGEMEESTER DEZER GEMEENTE 17 JUNI 1887'.

In opdracht van W.R. baron van Tuyll van Serooskerken gebouwd WOONHUIS, type herenhuis, genaamd `Klein Zuylenburg'. Het pand is in 1860 gebouwd in de stijl van het neoclassicisme naar ontwerp van architect N. Kamperdijk en deels opgetrokken op de fundamenten van een ouder pand. Het pand is beeldbepalend binnen het Beschermd Gezicht Oud-Zuilen gelegen tussen de Dorpsstraat en de Vecht, met de kopse gevel naar de Zuilenselaan, naast de brug over de rivier de Vecht.

Het op de hoek van de Dorpsstraat, nabij de brug over de rivier de Vecht gelegen vrijstaand herenhuis is opgetrokken op een rechthoekige plattegrond en telt boven een souterrain een beletage en een mezzanino onder een zadeldak met flauwe dakhelling met de nok evenwijdig aan de Dorpsstraat en de Vecht. De kap is gedekt met gesmoorde pannen. De gevels zijn bepleisterd en witgeschilderd.

De noordoostgevel of voorgevel is een symmetrisch ingedeelde langsgevel met in het midden een uitgebouwd portiek onder plat dak met afgeschuinde hoeken. Hierin bevindt zich de ingang, bestaande uit een dubbele deur met panelen, ruiten en gietijzeren roosters met vrouwenkopjes. Voor de ingang ligt een natuurstenen stoep. Links van de ingang is in het souterrain een brede, driedelige vensterpartij. Rechts is tegen de gevel een garage gezet die buiten de bescherming valt. De beletage heeft rechts en links een zesruits schuifvenster, in het midden boven de deur is een vierruits licht.

De gevel wordt afgesloten door een lijst met ter hoogte van iedere travee een klein teruggelegen vierruits venster. De zuidoostgevel is symmetrisch van indeling. Aan weerszijden is een smalle terugliggende strook. Het uitgebouwde souterrain is voorzien van drie paar openingen met roosters. Boven het souterrain is een veranda gezet onder schilddak, gedragen door houten stijlen met eenvoudige afsluiting.

De zijkanten zijn dichtgezet met een raamwerk met een ruitvormige houten roedenverdeling met gekleurd en / of van sterretjes voorzien kathedraalglas. De gevel heeft twee stel balkondeuren met daartussen een blindnis met segmentboog. Op de verdieping is in het midden een stolpvenster gezet, aan weerszijden geflankeerd door een vierruitsvenster met een rond ruitje in het midden. Een sierlijst volgt de ligt getoogde vorm van de bovenlichten. De geveltop is afgewerkt met verticale houten delen en een windveer met makelaar.

De zuidwestgevel heeft drie vensterassen. De met persiennes uitgevoerde vensters zijn in het souterrain voorzien van vierruits schuiframen. De beletage bevat drie zesruits schuiframen met persiennes. De mezzanino heeft een eenvoudig fries met twee kleine liggende rechthoekige vensters in een vierkant veld alsmede een vierkant element in het midden.

De noordwestgevel is blind met uitzondering van een tweetal vensters in de geveltop. Op de beletage is de oorspronkelijke plattegrondindeling en detaillering behouden. In de salon bevindt zich een marmeren schouw. De trap heeft bewerkte leuningen. Verder zijn er onder meer binnenluiken, plafonds met kraaldeuren en oorspronkelijke deuren en omlijstingen.

Het woonhuis is van algemeen belang vanwege de cultuur- en architectuurhistorische waarde als herkenbaar voorbeeld van een qua in- en exterieur relatief gaaf bewaard herenhuis naar ontwerp van N. Kamperdijk in neoclassicistische stijl uit XIXC. Van cultuurhistorische waarde vanwege de opdrachtgever, de familie Van Tuyll van Serooskerken en van stedenbouwkundige en beeldbepalende waarde vanwege de ligging op de hoek van de Dorpsstraat aan de rivier de Vecht in Oud-Zuilen nabij de brug.

Tekst overgenomen van monumentenregister.cultureelerfgoed.nl

Foto: Sander van Scherpenzeel.

Foto gezien vanaf de Vechtzijde in noordoostelijke richting met rechts het huis Klein Zuylenburg en links het toenmalige gemeentehuis van (toenmalige gemeente Zuilen) te Oud-Zuilen. In de zomer van 2024.

Bron: HUA, 76.

Voorkant van verkoopakte van drie woningen in Oud-Zuilen, sectie A, perceelnummers, 130, 131, 132 door Carel Emanuel baron van Tuyll van Serooskerken aan de heer C.W. Laan.

Download (12) de notariële akte (fragment) van verkoop van twee woningen te Oud-Zuilen. Waarbij op woensdag 30 oktober, van het jaar 1844, ten overstaan van notaris mr. Frederik Hendrik van den Helm, twee woningen (heden Dorpsstraat nrs. 1-3) verkocht werden door de heer Gijsbert Nicolaas Laan aan de heer Carel Emmanuel baron van Tuyll van Serooskerken van Zuylen. voor ƒ. 5.800,-.

De zoon van Carel Emmanuel van Tuyll, Willem René baron van Tuyll van Serooskerken, zou later op het perceel  de buitenplaats Klein Zuylenburg laten bouwen.

Download (12) (link) 1-4.pdf

Download (12) (link) 2-4.pdf

Download (12) (link) 3-4.pdf

Download (12) (link) 4-4.pdf

Bron: HUA, 1294 7659 (1459), 1952 mrt 17-1952 april 7 B823 H4 1459.20.

Op donderdag 20 maart van het jaar 1952 verscheen ten overstaan van notaris Hendrik Pieter Vader statutair gevestigd te Maarssen de Lammert Hetebrij die buitenplaats "Klein Zuilenburg" aankocht van de heer Ir. Frederik Christiaan Constantijn baron van Tuyll van Serooskerken voor de verkoopsom van f. 11.500,-. Beschrijving van akte.

Bron: HUA, 76.

Onderhandse akte waarbij de heer Johannes Antonius Joseph Mastink, kantoorbediende, wonende te Gouda, handelende uit de nalatenschap van Joseph Mulders in leven smid, ter eener zijde, en ter andere zijde de heer Frederik Leopold Samuel Frans baron van Tuyll van Serooskerken. Waarbij bij akte de ondergrond onder het huis van Dorpsstraat nr. 4, die eerder in erfpacht bleek te zijn, nogmaals eens schriftelijk werd bevestigd dat de erfpacht voor 1883 al was afgekocht en ooit in 1831 was ingesteld. Deel 1.

Bron: HUA, 76.

Onderhandse akte waarbij de heer Johannes Antonius Joseph Mastink, kantoorbediende, wonende te Gouda, handelende uit de nalatenschap van Joseph Mulders in leven smid, ter eener zijde, en ter andere zijde de heer Frederik Leopold Samuel Frans baron van Tuyll van Serooskerken. Waarbij bij akte de ondergrond onder het huis van Dorpsstraat nr. 4, die eerder in erfpacht bleek te zijn, nogmaals eens schriftelijk werd bevestigd dat de erfpacht voor 1883 al was afgekocht en ooit in 1831 was ingesteld. Beschrijving van akte. Deel 2.

Bron: HUA, 76.

Onderhandse akte waarbij de heer Johannes Antonius Joseph Mastink, kantoorbediende, wonende te Gouda, handelende uit de nalatenschap van Joseph Mulders in leven smid, ter eener zijde, en ter andere zijde de heer Frederik Leopold Samuel Frans baron van Tuyll van Serooskerken. Waarbij bij akte de ondergrond onder het huis van Dorpsstraat nr. 4, die eerder in erfpacht bleek te zijn, nogmaals eens schriftelijk werd bevestigd dat de erfpacht voor 1883 al was afgekocht en ooit in 1831 was ingesteld. Eind van beschrijving van akte met handtekeningen. Deel 3.

Download (67) de notariële de akte van aankoop (fragment) waarbij de heer Joseph Mulders de woningen aan de Dorpsstraat 2 en 4 aankoopt van jkvr. Françoise Margaretha van Weede op dinsdag 18 september van het jaar 1883. Dit gebeurde ten overstaan van notaris mr. I.J. van de Helm voor een verkoopsom van f. 5.000,-.

Download (67) (link) 1-3.pdf

Download (67) (link) 2-3.pdf

Download (67) (link) 3-3.pdf

Bron: HUA, 34-4.

Akte in 1831 ten overstaan van de Utrechtse notaris mr. Gerardus Henricus Stevens waarbij de erfpacht behorend bij Slot Zuylen onder het pand van de Dorpsstraat nr. 4 wordt bevestigd. Deel 1.

Bron: HUA, 34-4.

Akte in 1831 ten overstaan van de Utrechtse notaris mr. Gerardus Henricus Stevens waarbij de erfpacht behorend bij Slot Zuylen onder het pand van de Dorpsstraat nr. 4 wordt bevestigd. Deel 2.

Bron: HUA, 76.

Op donderdag 16 februari van het jaar 1905 werd bij onderhandse akte geregeld dat de heer Frederik Leopold Samuel Frans baron van Tuyll van Serooskerken de kadastrale aanduiding van de erfpacht onder het huis aan de Dorpsstraat nr. 2 te Oud-Zuilen verbeterd wilde hebben, het perceel is op dat moment in gebruik bij de heer Hendrikus Johannes van Soest van beroep wagenmaker.

Foto: Sander van Scherpenzeel.

Gezicht op de Dorpsstraat nr. 8 (huize Nooitgedacht), met erachter nr. 6 in Oud-Zuilen in 2022.

Bron: HUA, 1345.

Fragment uit de jaarrekening van van Stichting Slot Zuylen uit 1980, met erin vermeldt de verkoop van de woningen aan de Dorpsstraat 2, 6 (wat vermoedelijk nr. 4 moet zijn) en nr. 6, voor de verkoopsom van ƒ. 159.790,40,-.

Foto: Sander van Scherpenzeel.

Gedenksteen met het bouwjaar '1891' in de voorgevel van Dorpsstraat nr. 8 in Oud-Zuilen, gezien in de zomer van 2022.

Download (89) de notariële akte van verkoop (fragment) van de woningen aan de Dorpsstraat 6 en 8 te Oud-Zuilen. Waarbij op zaterdag 11 februari van het jaar 1888 ten overstaan van de Maarsseveense notaris mr. I.J.J. van den Helm, mevrouw Cornelia Diltheij, verkoopt aan jkvr. Françoise Margaretha van Weede, de woningen aan de Dorpsstraat 6 en 8 voor ƒ. 5.000,-.

Download (89) (link) 1-2.pdf

Download (89) (link) 2-2.pdf

𝐃𝐢𝐬𝐜𝐥𝐚𝐢𝐦𝐞𝐫: 𝐏𝐮𝐛𝐥𝐢𝐜𝐚𝐭𝐢𝐞 𝐇𝐢𝐬𝐭𝐨𝐫𝐢𝐬𝐜𝐡𝐞 𝐀𝐤𝐭𝐞𝐧

𝐒𝐭𝐢𝐜𝐡𝐭𝐢𝐧𝐠 𝐇𝐨𝐮𝐭𝐞𝐧𝐬𝐞 𝐇𝐨𝐝𝐨𝐧𝐢𝐞𝐦𝐞𝐧 stelt zich ten doel om historisch onderzoek naar de herkomst van (veld)namen en onroerend goed in Houten te bevorderen en te delen. Bij de publicatie van deze gegevens hanteert de stichting de volgende uitgangspunten:

• 𝐎𝐩𝐞𝐧𝐛𝐚𝐫𝐞 𝐁𝐫𝐨𝐧𝐧𝐞𝐧: De gepubliceerde informatie, waaronder de kadastrale hypotheekakten (No. 4), is uitsluitend verkregen uit openbare registers zoals het Kadaster en diverse publieke archiefinstellingen.
• 𝐏𝐫𝐢𝐯𝐚𝐜𝐲 𝐞𝐧 𝐀𝐧𝐨𝐧𝐢𝐦𝐢𝐬𝐞𝐫𝐢𝐧𝐠: Wij respecteren de privacy van nog levende personen. Hoewel de bronakten openbaar zijn, worden gegevens die herleidbaar zijn tot nog levende individuen naar eer en geweten geanonimiseerd of weggelaten, conform de vigerende privacywetgeving.
• 𝐅𝐚𝐜𝐢𝐥𝐢𝐭𝐞𝐫𝐞𝐧𝐝𝐞 𝐑𝐨𝐥: De stichting treedt hierbij op als 𝐦𝐞𝐝𝐢𝐚𝐭𝐨𝐫 𝐯𝐚𝐧 𝐡𝐢𝐬𝐭𝐨𝐫𝐢𝐬𝐜𝐡 𝐞𝐫𝐟𝐠𝐨𝐞𝐝 (in plaats van 'doorgeefluik'). Wij ontsluiten de informatie voor historisch besef, maar de verantwoordelijkheid voor de oorspronkelijke vastlegging ligt bij de bronhouder.
• 𝐀𝐚𝐧𝐬𝐩𝐫𝐚𝐤𝐞𝐥𝐢𝐣𝐤𝐡𝐞𝐢𝐝: In het geval van vermeende onjuistheden, schade of misstanden naar aanleiding van de inhoud van de akten, dient men zich te wenden tot de oorspronkelijke broninstelling waar de authentieke akte ter inzage ligt. De stichting is niet verantwoordelijk voor de feitelijke inhoud van de brondocumenten.
• 𝐓𝐫𝐚𝐧𝐬𝐜𝐫𝐢𝐩𝐭𝐢𝐞𝐬 𝐞𝐧 𝐀𝐈: De getoonde transcripties zijn vervaardigd met behulp van geavanceerde tekstherkenning (Google AI). Hoewel wij streven naar de hoogst mogelijke nauwkeurigheid, kunnen er interpretatiefouten in de tekst geslopen zijn.

𝐌𝐞𝐥𝐝𝐢𝐧𝐠 𝐯𝐚𝐧 𝐟𝐨𝐮𝐭𝐞𝐧: Mocht u een fout in een transcriptie ontdekken of bezwaar hebben tegen een specifieke publicatie, dan verzoeken wij u vriendelijk dit aan ons te melden zodat wij dit kunnen corrigeren.

Download (46) de verkoopakte (fragment) van het huis aan de Dorpsstraat 8 te Oud-Zuilen, ten overstaan van de Utrechtse notaris mr. Jan Wouter Voerman, op maandag 1 december van het jaar 1980, waarbij de heren Willem René Albert baron van Tuyll van Serooskerken en Hans Georg Inundat baron van Tuyll van Serooskerken, in hun hoedanigheid als voorzitter en secretaris van het college van Regenten van St. Slot Zuylen het huis aan de Dorpsstraat nr. 8 te Oud-Zuilen verkocht aan de dhr. Bert Schuilenburg, voor de verkoopsom van ƒ. 33.000,-.

Download (46) (link) 1-3.pdf

Download (46) (link) 2-3.pdf

Download (46) (link) 3-3.pdf

Download (51) de verkoopakte (fragment) van het huis aan de Dorpsstraat 2 te Oud-Zuilen waarbij op maandag 15 november van het jaar 1858 mevrouw Jannnigje Koning, wed. van Jan Plomp haar huis aan dhr. Willem René baron van Tuyll van Serooskerken verkoopt voor f. 2.600,- ten overstaan van notaris I.J. van den Helm.

Download (51) (link) 1-2.pdf

Download (51) (link) 2-2.pdf

Download (52) de verkoopakte (fragment) van de vier woningen aan de Dorpsstraat 8 (geschat nummer), waarbij op vrijdag 17 september van het jaar 1858 ten overstaan van notaris I.J. van den Helm door mevr. Anna van Rijn diverse woningen aan dhr. Willem René baron van Tuyll van Serooskerken werden verkocht, voor de verkoopsom van f. 4.000,-.

Download (52) (link) 1-4.pdf

Download (52) (link) 2-4.pdf

Download (52) (link) 3-4.pdf

Download (52) (link) 4-4.pdf

Download (27) de notariële verkoopakte (fragment) van het huis aan de Dorpsstraat 2 te Oud-Zuilen, ten overstaan van de Utrechtse notaris mr. Jan Willem Koch, op 28 november van het jaar 1980, waarbij de heren Willem René Albert baron van Tuyll van Serooskerken en Hans Georg Inundat baron van Tuyll van Serooskerken, in hun hoedanigheid als voorzitter en secretaris van het college van Regenten van St. Slot Zuylen het huis aan de Dorpsstraat nr. 2 te Oud-Zuilen verkocht wordt aan dhr. Petrus Paulus Maria Wilke, voor de verkoopsom van ƒ. 102.000,-.

Download (27) (link) 1-2.pdf

Download (27) (link) 2-2.pdf

Download (28) de notariële verkoopakte (fragment) van het huis aan de Dorpsstraat 4 te Oud-Zuilen, ten overstaan van de Utrechtse notaris mr. Jan Wouter Voerman, op 4 maart van het jaar 1981, waarbij de heren Willem René Albert baron van Tuyll van Serooskerken en. Hans Georg Inundat baron van Tuyll van Serooskerken, in hun hoedanigheid als voorzitter en secretaris van het college van Regenten van St. Slot Zuylen het huis aan de Dorpsstraat nr. 4 te Oud-Zuilen verkocht wordt aan dhr. Bert Schuilenburg, voor de verkoopsom van ƒ. 61.000,-.

Download (28) (link) 1-4.pdf

Download (28) (link) 2-4.pdf

Download (28) (link) 3-4.pdf

Download (28) (link) 4-4.pdf

Download (90) het raadsbesluit (fragment) van de toenmalige gemeente Zuilen, waarbij een perceel grond werd geruild. Om een nieuwe gemeenteschool te kunnen stichten was het noodzakelijk om van jkvr. Van Weede met een stuk grond van de gemeente te ruilen gelegen ter hoogte van de Dorpsstraat 3. Dit gebeurde ten overstaan van de Maarsseveense notaris I.J.J. van den Helm op donderdag 5 mei van het jaar 1887.

Download (90) (link) 1-2.pdf

Download (90) (link) 2-2.pdf

Download (95) de notariële akte van schenking (fragment), waarbij ten overstaan van de Maarssense notaris mr. Dirk Hendrik van Nieuwenhuizen de jkvr. Françoise Margaretha van Weede op woensdag 5 mei van het jaar 1897 een nieuw gemeenteschool aan de gemeente Zuilen schenkt. 1-2.pdf

Download (95) (link) 1-2.pdf

Download (95) (link) 2-2.pdf

Bron: HUA, 1294 8081 (1881), 1966 jan. 31-1966 febr. 3 D107 113 h4 1881.146.

 Op woensdag 2 februari van het jaar 1966 vond ten overstaan van de Maarssense notaris mr. Cornelis Johannes Rijsterborgh de verkoop plaats van het voormalig gemeentehuis van Zuilen, eerder teruggekocht door Van Tuyll in 1932, gelegen aan de Dorpsstraat 3 te Oud-Zuilen.
De heer Johan Willem Lodewijk Beijer, candidaat-notaris, wonende te Maarssen, trad op als lasthebber van de Hoogwelgeboren Vrouwe Lucile Agens Baronesse van Lynden, douairiére van de Hoogwelgeboren Heer Ir. Frederik Christiaan Constantijn baron van Tuyll van Serooskerken
van Zuylen opdracht heeft te verkopen aan Dr. Theodorus Emile van Schaik, advocaat en procureur, wonende aan de Kerkweg nr. 10 te Maarssen het voormalige gemeentehuis voor ƒ. 30.000, -. Begin van beschrijving van akte.

Aan de Dorpsstraat 12 te Oud-Zuilen, naast de voormalige hervormde kerk, bevindt zich Bistro Belle. Dit restaurant, genoemd naar Belle van Zuylen, is gevestigd in een eeuwenoude dwarshuisboerderij die oorspronkelijk bij Slot Zuylen hoorde (zie afbeelding 1). (1) Het gepleisterde gebouw met topgevel heeft lange tijd gediend als ‘Regthuys’ voor het gerecht Zuilen en Swesereng. De functies van het gebouw zijn later veelvuldig gewijzigd. Zo fungeerde het onder meer als gemeentehuis in het begin van de negentiende eeuw.

Dwarshuisboerderij

Het pand waarin nu Bistro Belle is gevestigd, heeft een lange historie. De eerste functie was die van boerderij. Het was een zogenaamde dwarshuisboerderij met gelagkamer die tot het Slot Zuylen behoorde. De dwarshuisboerderij is een in Nederland veel voorkomend boerderijtype, waarvan het uiterlijk van het dwarshuis afhankelijk was van ligging, bodemgesteldheid en bedrijfsvoering. In Noord- en Midden-Nederland, waaronder Utrecht valt, waren dat gewoonlijk boerderijen waarbij het woonhuis gedeelte dwars op het achterhuis van de boerderij was geplaatst. Beide delen waren voorzien van een eigen dak. Dwarshuisboerderijen zijn bekend sinds het einde van de middeleeuwen; ze combineerden in de regel een boerenschuur met een woning die een niet-agrarische of burgerlijke uitstraling had (zie afbeelding 2). Ze vormen de voorlopers van de luxe villaboerderij.

Veranderingen door de tijd

De oorspronkelijke boerderij heeft in de loop der eeuwen vele veranderingen ondergaan. De boer-derij heeft een veertiende-eeuwse kern en aan de zijgevel en achterzijde aanbouwen uit de negen-tiende eeuw. De boerderij wordt gedekt door een mansardedak, een dak waarbij het onderste deel van het dakvlak steiler is dan het bovenste. Er zit dus een  knik in het dak. De aanbouw aan de achterzijde is voorzien van een zadeldak, dat bestaat uit twee tegen elkaar geplaatste hellende dakschilden die elkaar in de nok snijden. Dit type dak is, vanwege zijn eenvoud, het meest voorkomende type dak in Nederland en Belgié, met name in de traditionele bouw.

De boerderij is wit bepleisterd. De voorgevel van het voorhuis staat haaks op de Vecht en het achterhuis loopt parallel aan de Vecht. In de voorgevel bevindt zich een fraai gedecoreerde paneeldeur met bovenlicht, versierd met een smeedijzeren decoratie. De meeste vensters zijn voorzien van luiken, die in de voor Oud-Zuilen zo bekende rood-witte kleur zijn beschilderd. Het huis werd, samen met het bijbehorende koetshuis en de dienstwoning, in 1858 ingrijpend verbouwd. De uitbouw aan de zijgevel van de boerderij heeft dezelfde detaillering als het tegenovergelegen pand Dorpsstraat 14, dat nog steeds als koetshuis van het Regthuys bekendstaat (zie afbeelding 3).

Het Oude Regthuys?'

Sinds het einde van de zestiende eeuw deed het huis dienst als Regthuys van het ‘Geregt Zuylen en Swesereng’. Naar verluidt zouden al in het jaar 1579 schout en schepenen hier bijeen  zijn gekomen om in de opkamer recht te spreken en bestuurszaken te regelen. Voor die tijd werden de zittingen gehouden in het huis van één van de ingezetenen van het dorp. Het dorp Zuilen vormde samen met Swesereng, gelegen aan de overkant van de Vecht, en Westbroek een ambachtsheerlijkheid (zie afbeelding 4). Deze behoorde toe aan de ambachtsheer, in dit geval de heer van Slot Zuylen.
Een ambachtsheerlykheid was de klemste bestuurseenheid op het platteland. Deze middelbare of lage heerlijkheid van een ambachtsheer of ambachtsvrouwe werd in leen gegeven door de leenheer, dus de eigenaar van het betreffende leen.

De ambachtsheerlijkheid onderscheidde zich van de vrije of hoge heerlijkheid doordat de heer geen jurisdictie in halszaken bezat, zoals misdrijven waarvoor lemand de doodstraf kon krijgen. Naast rechtspraak behoorden ook bestuur en wetgeving tot de competentie van de heer. De ambachtsheer had ook zogenoemde ‘heerlijke rechten’, waaronder het recht om de schout (soort burgemeester) aan te stellen en de leden van de schepenbank te benoemen. Ook had hij het recht op bepaalde heffingen, bijvoorbeeld bij de overdracht van land. Zo is in een aantal ambachtsheerlijkheden langs de Vecht tot in de negentiende eeuw het recht van de 13e penning blijven bestaan. Dit was het recht van de heer op een 13e deel van het verkoopbedrag bij transporten van onroerend goed. Aan deze rechten kwam in de Franse tijd evenwel een eind.

De heer liet uitoefening van zijn rechterlijke en bestuurlijke bevoegdheden meestal over aan de door hem benoemde schout. De schout van Zuylen en Swesereng was, naast rentmeester, tevens schout van Westbroek. Het Geregt Zuylen en Swerereng had een eigen schepenbank bestaande uit vijf leden. De schepenen werden elk jaar op voordracht van de schout en schepenbank door de heer van Zuylen benoemd. De schout en schepenen hadden meestal slechts éénmaal per maand zitting. De schout en de secretaris ontvingen f 100,00 per jaar; de vergoeding voor leden van de schepenbank (in 1721 vastgesteld) was slechts f 12,00 per jaar.

De schepenbank

Wat waren zoal de taken van de schepenbank? Veel werk was er niet voor hen. Omdat Zuilen een zogenaamde ‘lage ambachtsheerlijkheid' was, moest men voor de hogere rechtspraak naar Utrecht. Ze waren alleen bevoegd om boetes op te leggen en om de hoogte van de verschillende belastingen vast te stellen. Er werden door het gerecht Zuylen aan inwoners, maar ook aan passanten, verschillende soorten belastingen opgelegd.

Zo was er een belasting op turf, die vooral van belang was voor de in de Vechtstreek veel voorkomende steen- en pannenbakkerijen, maar ook op producten als koffie, thee en tabak. Ook werd er een morgengeld, dat is een belasting op grond geheven, alsmede een familiegeld dat gedeeltelijk naar draagkracht werd opgelegd (toen al!. Daarnaast werden geschillen tussen burgers onderling, en tussen burgers en overheden, maar ook de vastlegging van transporten, de overdracht van het eigendom of het gebruiksrecht van een onroerende zaak, door de schepenbank behandeld. Burgers konden het gerecht bovendien verzoeken een huwelijk te voltrekken wanneer een paar ‘niet de gereformeerde godsdienst aanhing’.

Van Oude Regthuys naar gemeentehuis

Het Regthuys heeft daarnaast dienstgedaan als tolhuis en later ook als gemeentehuis. In de Franse periode bleef de schepenbank nog enige tijd functioneren. Men bleef bijeenkomen in het Oude Regthuys. Maar de functie van schout en schepenen verdween. In 1810 kreeg Zuilen een maire (burgemeester) en een adjunct municipal (gemeentesecretaris) aan het hoofd. De functie van maire was feitelijk gelijk aan die van een burgemeester nu.
Daarnaast werd er een conceil municipal (gemeenteraad) van tien leden ingesteld. In 1813 werden de gerechten Zuilen, Swesereng en Oostwaard tot een mairie (gemeente) samengevoegd. Oostwaard was v00r 1811 een apart gerecht, dat in het oosten en noorden begrensd werd door Maarsseveen en verder door de Vecht. Na het vertrek van de Fransen werd er een gemeenteraad ingesteld. Zo ontstond de gemeente Zuilen. De burgemeester werd bijgestaan door twee wethouders. Het Oude Regthuys bleef nog enige tijd als gemeentehuis in gebruik (zie afbeelding 5). In 1898 werd in Oud-Zuilen - aan de Dorpsstraat 3 - een eigen gemeentehuis gebouwd naar ontwerp van de architect A. Nijland, dezelfde architect als van de school in Oud-Zuilen uit 1887. Beide gebouwen zijn in neoclassicistische stijl ontworpen. 

In de gang bevond zich een marmeren herinneringsplaquette met de tekst: ‘Den 30sten april van het jaar onzes heeren 1896 ter gelegenheid van het 50 jarig jubilé der ambachtsvrouwe douair: Baron van Tuyll van Serooskerken van Zuylen enz: geb. jonkvr: FM. van Weede is door haar aan de gemeente Zuylen dit raadhuis geschonken ter nagedachtenis aan haren geliefden echtgenoot Mr. WR. Baron van Tuyll van Serooskerken van Zuylen enz: overleden den 29sten october 1878’. Het pand, Dorpsstraat 3, heeft als gemeentehuis dienstgedaan tot de opheffing van de gemeente Zuilen in 1954. Wel werd de secretarie in 1929 verplaatst naar Huize Daelwijck in verband met de groeiende bevolking van de wijk Zuilen. Na de annexatie van Nieuw-Zuilen door Utrecht in 1954 werd Daelwijck  ‘hulpbureau’ voor de Utrechtse burgerlijke stand.

Bron: HUA, 76.

Fragment van het verhuurboekje van 'Het Rechthuis van Zuilen' waarbij de huur begint in mei 1810 met dhr. Gerrit van Soest, waarbij de afsluiting van elke nieuwe huurperiode ondertekend door de baron Van Tuyll van Serooskerken.

Bron: Kadasterarchiefviewer 1832-1987 (NL).

Hulpkaarttekening van het kadaster met hermeting en perceelgrenswijziging in- en om de Dorpsstraat van Oud-Zuilen.

Bron: Verdwenen en bestaande boerderijen in Maarssen en Oud- Zuilen, auteur Henk Blaauw.

V.l.n.r. Elisabeth van der Vaart-Van Bekkum, dochter Stijntje en Hendrik (Hein) van der Vaart zittend bij boerderij Het Rechthuis. De foto is van voor 1904.

Bron: HUA, 76.

Huurcedulle van de huurders 'De Kinderen van Frans Brands van Gerechtshuis te Zuylen met enige landerijen voor des Jaren Ingaande ten regaarde van de landen met partij 1771 en ten selfe vande Huisinge te Mr. Prins meij 1771 Jaarlijks voor f. 870,-. Bron: HUA, 76. Huurcedulle Huerders 'De Kinderen van Frans Brands van Gerechtshuis te Zuylen men enige landerijen voor des Jaren Ingaande ten regaarde van de landen met partij 1771 en ten selfe vande Huisinge te Mr. Prins meij 1771 Jaarlijks voor f. 870,-.

Bron: HUA, 76.

Huurcedulle gepasseerd bij Den Hoog Wel. Geb. Heer W. R. Baron van Tuyll van Serooskerken, Heere van Zuylen en Zwesereng verhuurder aan Hendrik van Schaik, huurder. Indo, 27 september 1794.

Bron: HUA, 76.

Huurcedulle, tusschen De Hoog. Wel. Geb. Heer van Zuylen, verhuurder en Hendrik van Schaik huurder van 'Een Huijs geapproprieert tot een tapperij, alwaar de gerechts bank gehouden word ect. voor 6 jaar ingaan Petrus Maij 1789 van f. 950,- in dato 1 november 1788.

Download (7) Huurovereenkomst van het Rechtshuis van Zuylen door dhr. F. C. C. baron van Tuyll van Serooskerken van Zuylen aan G. van Walderveen 1-1.pdf

Hervormde Kerk te Oud-Zuilen

De hervormde kerk is een kerkgebouw in de Nederlandse plaats Oud-Zuilen. Het betreft een in 1848 herbouwd zaalkerkje dat is gewaardeerd als rijksmonument en geen reguliere diensten meer kent.

Geschiedenis

Over de vroegste geschiedenis is weinig bekend. Hoe dan ook bevond zich in de middeleeuwen hier een kapel die een sterke relatie had met de bewoners van het naastgelegen Slot Zuylen en diens voorganger(s). Uit 1351 is een benoeming bekend van een kapelaan door paus Clemens VI. Rond 1580 werd de slot- en kapeleigenaar George van Lalaing onteigend en later die eeuw zijn het de dorpsbewoners die de kapel restaureren.

Omstreeks 1654 is het gebouw vernieuwd omdat het te weinig plaats bood en bovendien door noodweer ernstig beschadigd was geraakt. De Utrechtse bouwmeester Ghijsbert Theunisz. van Vianen zorgde voor het ontwerp en de sloteigenaar Adam van Lockhorst nam (merendeels) de bouwkosten voor zijn rekening. Het enkele panden verderop gelegen huis Swaenenvecht werd overigens vanaf 1678 de pastorie en die functie zou het tot circa 1970 houden.
In 1847 woedde in de kerk een grote brand waardoor vrijwel het gehele inventaris verloren is gegaan. Het jaar erop is het kerkgebouw grotendeels vernieuwd. In de kerk zijn tot in de late 20e eeuw reguliere kerkdiensten gehouden. In diezelfde tijd kocht de Stichting Adam van Lockhorst het gebouw aan en het wordt sindsdien onder meer gebruikt als trouwlocatie en voor culturele activiteiten.

Diverse oude elementen zijn nog op locatie of elders aanwezig zoals een grafsteen onder de kerkvloer van de herbouwer van Slot Zuylen Willem van Rennenberg (overleden in 1545). De luidklok in het torentje is verloren gegaan tijdens de bezettingsjaren en in 1946 vervangen door een exemplaar dat werd vervaardigd en geschonken door de nabijgelegen staalfabriek Demka. Het mechanische torenuurwerk, dat vermoedelijk al dateerde van voor de tijd van de herbouw in 1848, is opgenomen in de collectie van het Vechtstreekmuseum. Het huidige uurwerk in de toren heeft een elektrische aandrijving. Daarnaast bevat het kerkje een eenklaviersorgel. Het orgel is in 1894 gebouwd door G. van Druten.

Beschrijving overgenomen van Wikipedia - Hervormde Kerk (Oud-Zuilen)

Geschiedenis

Kerk met torentje bij Slot Zuylen.

In augustus 1996 is de kerk aangekocht door de Stichting Adam van Lockhorst, genoemd naar de stichter die het kerkje in 1654 liet bouwen. Het doel hiervan is het onderhoud en behoud van de kerk te verwezenlijken. Dit kan bereikt worden door op beperkte wijze de kerk te verhuren, onder andere ten behoeve van huwelijksvieringen, uitvaartvieringen, vergaderingen, lezingen, concerten, verkooppromoties, enzovoorts.

Monumentomschrijving Rijksdienst

In december 1847 brandde het kerkje grotendeels af. In 1848 werd het herbouwd naar ontwerp van de Utrechtse architect Nicolaas Kamperdijk. Een deel van het oude muurwerk werd door hem hergebruikt. De voorgevel en de gaaf bewaarde binnenbetimmering met interessante orgeltribune zijn in vroege neogotiek ontworpen. Ned. Herv. Kerk. Zaalkerk in traditionele vormen met neogotische inslag. Gebouwd in 1847, nadat de vorige kerk uit 1654 door brand was verwoest. Een belangrijk deel van het muurwerk van dit gebouw werd opnieuw gebruikt. Inrichting grotendeels uit de bouwtijd. Klokkentorentje. Cartouches met wapens. Eenklaviers orgel, in 1894 gemaakt door G. van Druten (Hemmen). In 1977 gerestaureerd door de firma Van Vulpen. Mechanisch torenuurwerk, mogelijk uit 1848, later voorzien van elektrische opwinding.

Beschrijving overgenomen van Reliwiki - Oud Zuilen, Dorpsstraat 10 - Ned. Hervormde Kerk

Bron: HUA, 1948, 26.

Op vrijdag 30 augustus 1996 verscheen voor de Utrechtse notaris mr. Jacobus Pieter Penders, dhr. Hans Carel Marcar Hendriks, advocaat en procureur. Ook verscheen de heer Johan Hendrik Köhler, handelend als voorzitter van het College van Kerkvoogden van de Hervormde Gemeente te Utrecht (centrale gemeente), gevestigd aan het Janskerkhof nr. 26.

De kerkvoogden verkochten de Hervormde Kerk te Oud-Zuilen voor ƒ 150.000,- aan de in 1995 opgerichte stichting "Adam van Lockhorst". Deze stichting nam op haar beurt het kerkgebouw in beheer voor bijeenkomsten en trouwerijen. Dorpelingen uit Oud-Zuilen en de familieleden Van Tuyll van Serooskerken kregen voorrang voor het gebruik van de kerkzaal voor bijeenkomsten.
Begin van beschrijving van akte.

Deel 1

Bron: HUA, 1948, 26.

Op vrijdag 30 augustus 1996 verscheen voor de Utrechtse notaris mr. Jacobus Pieter Penders, dhr. Hans Carel Marcar Hendriks, advocaat en procureur. Ook verscheen de heer Johan Hendrik Köhler, handelend als voorzitter van het College van Kerkvoogden van de Hervormde Gemeente te Utrecht (centrale gemeente), gevestigd aan het Janskerkhof nr. 26.

De kerkvoogden verkochten de Hervormde Kerk te Oud-Zuilen voor ƒ 150.000,- aan de in 1995 opgerichte stichting "Adam van Lockhorst". Deze stichting nam op haar beurt het kerkgebouw in beheer voor bijeenkomsten en trouwerijen. Dorpelingen uit Oud-Zuilen en de familieleden Van Tuyll van Serooskerken kregen voorrang voor het gebruik van de kerkzaal voor bijeenkomsten.

Bijbehorende kadastrale tekening waarin de kerk staat ingetekend.

Deel 2

Bron: HUA, 1948, 26.

Op vrijdag 30 augustus 1996 verscheen voor de Utrechtse notaris mr. Jacobus Pieter Penders, dhr. Hans Carel Marcar Hendriks, advocaat en procureur. Ook verscheen de heer Johan Hendrik Köhler, handelend als voorzitter van het College van Kerkvoogden van de Hervormde Gemeente te Utrecht (centrale gemeente), gevestigd aan het Janskerkhof nr. 26.

De kerkvoogden verkochten de Hervormde Kerk te Oud-Zuilen voor ƒ 150.000,- aan de in 1995 opgerichte stichting "Adam van Lockhorst". Deze stichting nam op haar beurt het kerkgebouw in beheer voor bijeenkomsten en trouwerijen. Dorpelingen uit Oud-Zuilen en de familieleden Van Tuyll van Serooskerken kregen voorrang voor het gebruik van de kerkzaal voor bijeenkomsten.

Beschrijving van eerdere verkrijging en de verkoopsom. 

Deel 3

Bron: HUA, 1948, 26.

Op vrijdag 30 augustus 1996 verscheen voor de Utrechtse notaris mr. Jacobus Pieter Penders, dhr. Hans Carel Marcar Hendriks, advocaat en procureur. Ook verscheen de heer Johan Hendrik Köhler, handelend als voorzitter van het College van Kerkvoogden van de Hervormde Gemeente te Utrecht (centrale gemeente), gevestigd aan het Janskerkhof nr. 26.

De kerkvoogden verkochten de Hervormde Kerk te Oud-Zuilen voor ƒ 150.000,- aan de in 1995 opgerichte stichting "Adam van Lockhorst". Deze stichting nam op haar beurt het kerkgebouw in beheer voor bijeenkomsten en trouwerijen. Dorpelingen uit Oud-Zuilen en de familieleden Van Tuyll van Serooskerken kregen voorrang voor het gebruik van de kerkzaal voor bijeenkomsten.
Beschrijving van akte.

Deel 4

Foto: Tineke de Vries.

 De herenbank van familie Van Tuyll van Serooskerken in de Hervormde Kerk van Oud-Zuilen aan de Dorpsstraat nr. 10. de herenbank.

Aan de Dorpsstraat gelegen KOETSHUIS met STAL en WOONHUIS, in 1858-1859 gebouwd en voorheen behorend bij Dorpsstraat 12, een boerderij die tevens dienst deed als herberg en rechthuis. Diverse monumentenwebsite vermelden vandit koetshuis omstreeks 1900 in bezit van de familie Van Tuyll van Serooskerken kwam. Dit in een onjuiste vermelding. Na nodig kadastraal onderzoek is gebleken dat dit koetshuis in iedergeval in 1832 en eerder in het bezit van de familie op Slot Zuylen was.

Wie hier nader tegenbewijs voor kan leveren, is welkom om dit te melden?

Het koetshuis werd tesamen met 't Reghthuis van Oud-Zuilen in januari 1983 verkocht aan de heer Kees van den Hoek. Later eigenaren hebben het perceel van het koetshuis gesplitst en verder verkocht.

Zie voor meer informatie het artikel over Het Rechthuis van Oud-Zuilen, (hierboven).

Het stalgedeelte is naar achteren uitgebreid. Het gebouw doet na een renovatie in 1992-1993 onder meer dienst als kantoor en restaurant.

Het met de bouwmassa evenwijdig aan de Dorpsstraat gelegen koetshuis met stal en woonhuis bestaat uit drie bouwdelen, alle van één bouwlaag en voorzien van een mansardedak. Links bevindt zich de stal, in het midden het teruggelegen koetshuis, en rechts het woonhuis. Het koetshuis heeft een steen met het jaartal `Ao 1858', de oning één met `Ao 1859'.

De gevels zijn boven een zwarte bepleisterde plint opgetrokken in rode baksteen. Er zijn muurankers toegepast. Vensters en deuren hebben over het algemeen getoogde bovenzijden onder een segmentboog. Onder de houten bakgoot, die rust op ijzeren schoren, zijn kleine openingen aangebracht, die op een aantal plaatsen voorzien zijn van gietijzeren roosters.

Het linker bouwdeel, het stalgedeelte, is opgetrokken op een rechthoekige plattegrond en is gedekt met een mansardekap met gesmoorde Hollandse pannen. De voorgevel of zuidgevel is een langsgevel en heeft een viertal vensters met roeden. Erboven zijn stenen paardenhoofden tegen de gevel gemonteerd. De linkerzijgevel heeft een getoogde dubbele inrijdeur met daarboven een paardenhoofd. De rechterzijgevel bevat een getoogde dubbele inrijdeur en in de top een getoogd vierruits raam. De achtergevel is voor het grootste deel blind.

Het teruggelegen koetshuis is gedekt met rode Hollandse pannen. De voorgevel heeft een symmetrische hoofdopzet met in het midden een risaliet met door de gootlijst stekende topgevel onder flauw hellende steekkap. Het risaliet bevat dubbele getoogde deuren, een bakstenen waterlijst met daarboven een luik met getoogde bovenzijde. Ter weerszijden van het risaliet is een klein venster gezet en een in de uiterste hoeken een deur. De achtergevel is grotendeels blind. De balkenstructuur van het koetshuis is grotendeels oorspronkelijk. Het woonhuisdeel heeft een L-vormige plattegrond. De voorgevel heeft links in het midden een risaliet met steekkap.

Tegen het risaliet is een driezijdige erker gezet met een schilddak, bekroond door een gietijzeren hekje. In de schuine zijden is een schuifvenster gezet met in het bovendeel ruitjes met afgeronde roeden. Het voorste gevelvlak van de erker heeft een wit bepleisterde blindnis. In de top van het risaliet zijn twee kleine vensters gezet. Het rechterdeel van de voorgevel is teruggelegen. Hierin bevindt zich de hoofdentree, bestaande uit een paneeldeur met ruit en rooster. Daarnaast is een even grote blinde nis met pleisterwerk in de gevel aangebracht.

De rechterzijgevel wordt grotendeels gevormd door de dwarsvleugel van het L-vormige bouwdeel. De gevel bevat vensters van eenzelfde type als in de erker zijn gezet. De achtergevel bevat een aantal vensters en een deur.

Het object is van algemeen belang vanwege de cultuur- en architectuurhistorische waarde als voorbeeld van een, met name qua hoofdvorm en detaillering van het exterieur gaaf bewaard, koetshuis met stal en woonhuis uit XIXC. Tevens van cultuurhistorische- en ensemblewaarde in relatie tot (de eigenaren van) kasteel Zuylen en het dorp Oud Zuilen.

Overgenomen van het Monumentenregister Cultureelerfgoed.nl

Het historische pand Swaenenvecht is zowel een rijksmonument als een gemeentelijk monument en is gelegen aan de rivier de Vecht in het dorp Oud-Zuilen in de Nederlandse provincie Utrecht.

In de geveltop van het pand is een gevelsteen te zien met daarop twee vechtende zwanen en de huisnaam. Het pand bestaat uit aparte delen die in verschillende tijden zijn gebouwd. Hierdoor heeft Swaenenvecht een ingewikkelde plattegrond. De voorgevel bestaat uit een linkerdeel dat een trapgevel heeft uit de renaissance periode, die is versierd met bollen en dekplaten. Rechts heeft het gebouw een lijstgevel uit de 19e eeuw, die grijsgepleisterd is.

Het renaissance deel is in 1678 aangekocht om als pastorie voor de kerk in Oud-Zuilen te dienen. Swaenenvecht heeft tot 1970 dienstgedaan als pastorie. In 1971 betrok de socioloog Piet Thöenes samen met zijn vrouw het pand. Daar woonden zij eerst in een woongemeenschap en later in een familieverband van drie generaties. Tegenwoordig wordt de begane grond van het 19e-eeuwse gedeelte van het pand gebruikt als galerie.

'Swaenenvecht te Oud-Zuylen',

door auteur drs. Juliette Jonker-Duynstee

Uit: Jaarboekje van het Oudheidkundig Genootschap "Niftarlake" jaar van uitgave 2010

Tekst in schuingedrukte vorm, is met toestemming van auteur overgenomen.

Het pittoreske Oud Zuilen is in 1966 tot beschermd dorpsgezicht verklaard. Het aanzicht van het dorp wordt deels bepaald door de panden die tegenover de klapbrug liggen: het statige buiten Zuylenburgh, en direct daarna het pand ernaast: Swaenenvecht (afb. 1). Over Zuylenburgh is in het Jaarboekje 2008 een uitgebreid artikel verschenen. Dit maal is de geschiedenis van Swaenenvecht onderzocht. Een pand dat duidelijk in twee fasen is gebouwd en bestaat uit
twee totaal verschillende gebouwen: links een 17de-eeuwse gevel met naar bleek een historiserende trapgevel en een gevelsteen met twee vechtende zwanen (Dorpstraat 16, rijksmonument), rechts een 19de-eeuws pand met kroonlijst (nr. 16a, gemeentelijk monument). Beide delen hebben een 17de-eeuwse oorsprong en kennen, zoals vaker gebeurde met dergelijke panden, een bouwhistorie waarin afzonderlijke panden gecombineerd en veranderd zijn. Zij zijn op een onbekend moment, maar in ieder geval voor 1832 (eerste kadastertekeningen) samengevoegd tot één huis.

Het huis viel ook in vroeger tijden bezoekers van het dorp op. Zo is het zelfs het enige woonhuis dat Jacobus Craandijk beschrijft toen hij tijdens zijn wandelingen door Nederland in 1876 ook Oud Zuilen aandeed: ‘Het dorp is spoedig gezien. Van het oude aanzien, waardoor er zelfs bisschoppelijke munten zijn geslagen, is wel niet veel meer te ontdekken, maar het heeft toch de deftigheid niet verloren van een plaats, die van ouds een woonstede van “den rijkdom” is geweest en nog oud en nieuw te zien geeft. Oud is Swaenevecht, met een niet hoogen, maar zwaren gevel en een gevelsteen, waarop een paar vechtende zwanen, – een niet zeer gelukkige toespeling op den naam’ (afb. 2).1 Het bijzondere van Swaenenvecht is, dat het pand in zijn ruim 400 jarig bestaan slechts vier eigenaren heeft gekend: De (onbekende) bouwer, de Hervormde kerk van Oud Zuilen (bijna 300 jaar), Piet Thoenis (bijna 30 jaar) en E.R. Degenaar en L. Vrij (sinds 2009).

Pastorie
Door wie of wanneer Swaenenvecht precies gebouwd is, is niet duidelijk. Archiefbronnen uit deze beginperiode ontbreken, op 17de-eeuwse kaarten – vaak onbetrouwbaar – staat geen bebouwing aangegeven en op alle 18de en 19de-eeuwse afbeeldingen van Oud Zuilen is precies het stuk Dorpsstraat met Zuylenburgh en Swaenenvecht niet zichtbaar. Wel is aan de hand van bouwsporen zeker dat beide delen van het pand in de eerste helft van de 17de eeuw zijn
gebouwd, gedeeltelijk gebruik makend van de resten van oudere huizen. Voor nr. 16 geldt dat het oudere huis iets lager was dan het huidige pand en bestond uit een dubbel huis met twee dwarskappen achter elkaar. Uit deze fase resteren de zeer dikke binnenwanden, de kelder en de huidige achtergevel met kloostermoppen. In de achterwand van de opkamer is een houten spantconstructie opgenomen in het metselwerk, ook een restant van het houtskelet van een
voorganger.2

In 1678 kocht de Nederlands Hervormde kerk, waarvan het gebouw enkele tientallen meters stroomopwaarts lag, het huis. In dat jaar verzocht dominee Johannes Fuijck de Staten van Utrecht om tot aankoop Swaenenvecht over te gaan als predikantswoning voor de predikanten van de Nederlands Hervormde gemeente.3

Toen droeg het huis dus kennelijk al de naam Swaenenvecht, en ongetwijfeld ook de opmerkelijke gevelsteen. De directe omgeving van het huis zag er heel anders uit dan nu: Zuylenburgh stond er nog niet in de huidige vorm (dat werd pas in 1752 gebouwd) en rechts van het oude Swaenenvecht
stonden twee smalle panden die halverwege en eind 19de eeuw verbouwd zijn. Wanneer exact beide delen met elkaar verbonden zijn, is niet bekend. Vermoedelijk zijn de beide delen van Swaenenvecht bij de verbouwing van 1850 met elkaar verbonden. De panden kregen toen een nieuwe achtergevel, deels een nieuwe zijgevel en achter nummer 16a werd een tuinkamer gebouwd. In 1880 zijn beide panden weer verbouwd, waarbij de voor- en zijgevels veranderd werden.

Vlak bij het huis stonden nog een huis en een stal die aan het begin 18de eeuw in bezit waren van Willem van Oudenallen. Hij verkocht de panden in 1723 voor 340 gulden aan predikant Willem Vaij.4

Vaij was kennelijk niet onbemiddeld zodat hij de panden vlakbij de pastorie aan kon schaffen. Hij had de gebouwen tot zijn dood in 1750 in bezit. Toen werden de panden voor 252 gulden door de diaconie van Zuilen verkocht aan de koster Jan van Ogten. Saillant detail is dat in de koopakte vermeld staat dat Grietje Alberts, de dienstmaagd van wijlen predikant van, het vruchtgebruik kreeg van het huis.5

De band tussen het dienstmeisje en de predikant moet wel vrij innig geweest zijn, zou men haast denken. Het huis en de stal werden vijf jaar later verkocht aan Diederik van Tuyll van Serooskerken, eigenaar en bewoner van slot Zuylen.6

De locatie van de panden wordt in alle koopakten als volgt beschreven: ‘naast de pastorie, strekkende westwaarts tot de asbak, noordwaarts tot de pastories houten schutting, oostwaarts tot de doornhage van de boomgaard en zuidwaarts tot de gemene weg’. Dit kan twee plekken betekenen: ofwel de panden naast het oude Swaenenvecht, die hier in de 18de eeuw bij zijn getrokken (in dat geval moet Van Tuyll van Serooskerken de panden weer terugverkocht hebben aan de kerk), ofwel de panden stonden iets meer naar achteren, om en nabij de locatie waar nu het koetshuis staat langs de oprit van slot Zuylen. Dit is in 1859 gebouwd door Van Tuyll van Serooskerken, dus deze aanname lijkt logischer.

Een eigen predikant

Swaenenvecht was dus pastorie geworden. Een fors en statig gebouw voor een hervormde gemeente in een klein dorp als Oud Zuilen. Van oudsher was de oude boerenbevolking van Zuilen conservatief en katholiek. Men kerkte in de slotkerk, waar de missen werden geleid door een eigen kapelaan (afb. 3).7

Ook na de reformatie bleven velen katholiek. De eerste bekende gereformeerde predikant was Peter Dammuszoon, die sinds 1589 de diensten zowel in Zuilen als in Westbroek leidde. De predikant woonde ‘in sekere gemeyne huyzinge’ in Zuilen. In de beginjaren van de 17de eeuw had Zuilen geen predikant en ging de lokale schoolmeester de leden voor door twee keer per week beurtelings uit de catechismus of uit de postillen van Buleus voor te lezen. Het voorgaan werd vanaf 1647 overgenomen door de classis Amersfoort, waaronder Zuilen kwam te vallen.

Het aantal hervormden nam in de loop van de 17de eeuw toe tot enkele tientallen lidmaten, onder meer door de import van honderden arbeiders, die werk vonden in de Zuilense steen- en pannenbakkerijen. Een eigen predikant was dan ook geen overbodige luxe. Ondanks het aandringen van inwoners, de ambachtsheer, de schout en het gerecht bij de Staten van Utrecht om een vaste
predikant aan te stellen, kwam het hier pas van in 1652. Vanaf dat jaar zijn dan ook de doop- en trouwboeken bijgehouden.

De eerste vaste predikant die benoemd werd was de Utrechtse dominee Henricus Teeckman.8 Hij had weliswaar een kerkje tot zijn beschikking, maar dit was in erbarmelijke staat en zelfs recentelijk deels ingestort na een zware storm.

Adam van Lokhorst, heer van Zuylen van 1617 tot zijn dood in 1656, stelde in 1654 gelden ter beschikking om een nieuwe kerk te bouwen op de plek van de middeleeuwse slotkapel. Zo kon dominee Teeckman, twee jaar na zijn aanstelling als dominee, in een gloednieuwe kerk de gelovigen voorgaan.9

De vaste predikant was er dus. Maar wie mocht er in geval van opvolging nu een nieuwe predikant benoemen, de ambachtsheer van Zuilen of de Kerkeraad? Beide wilden graag de benoemingen op zich nemen en probeerden dit recht – het collatierecht – te verkrijgen. In 1716 stemden de Staten van Utrecht er uiteindelijk in toe dat de benoeming beurtelings door een van beide uitgevoerd
zou worden.10

‘Ongeschikt voor bewoning’

De ‘sekere huyssinge’ waar de predikant voor 1678 woonde was ergens in het dorp, locatie onbekend. Vanaf dat jaar zou Swaenenvecht 292 jaar dienst doen als predikantenwoning. Het bleek in de loop der eeuwen voor veel predikanten bij tijd en wijle geen aangename woning, met name door vocht- en onderhoudsproblemen. Vanaf 1829 tot ’66 is de jaarlijkse opgave van de kerk, de pastorie en de kerkelijke administratie bewaard gebleven.11 Hierin is te lezen dat van 1829 tot ’40 de pastorie ‘vele reparaties behoeft en net als de kerk zeer bouwvallig is’, of ‘in slechte toestand’ is.

Midden in deze periode met het huis in slechte staat, in 1840, trad een nieuwe dominee aan, P.N. van der Stok. Hij verzocht het kerkbestuur of er – voordat hij het huis zou betrekken – diverse onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd konden worden, zoals een herstelling van de pompwel en het plaatsen van een kledingkast in de kamer recht tegenover de gang. Het kerkbestuur was
niet erg gecharmeerd van zijn verzoeken, daar de dominee op eigen houtje de week daarvoor het huis bezocht had zonder begeleiding van een van de kerkvoogden, die toelichting op de stand van zaken had kunnen geven. Hij kreeg dan ook – op charmante wijze – nul op het rekest: de pompwel was inmiddels al verbeterd en een klerenkast diende hij zelf mee te nemen. In de week voor
de verhuizing naar Swaenenvecht trouwde de dominee, om met zijn kersverse echtgenote intrek te nemen in het ongewijzigde huis.

Maar liefst 47 jaar zou de predikant hier wonen. De slechte staat van het huis noopte het kerkbestuur begin jaren ’50 tot het overgaan tot actie. Zij vroegen architect N. Kamperdijk12 in 1852 een rapport op te maken met de stand van zaken en eventuele oplossingen van met name de vochtproblemen. Kamperdijk meldde in zijn rapport dat het huis ‘volgens het gevoelen van de predikant vochtig was en daardoor voor de bewoners ongeschikt en aan de gezondheid schadelijk zou zijn’.13 Hij schreef de vochtproblemen toe aan het gebruik van te zachte bouwmaterialen van de muren, de lage ligging van de begane grond ten opzichte van de buitengrond, defecte afwateringspijpen en een moeilijke waterafvoer door de complexe dakconstructie, de slechte toestand van goten en daken, dakramen, kantelen e.d.

Ook alle trappen, deuren, de meiden- en provisiekamers waren alle ‘afkeuring waardig’. Als oplossing suggereerde de architect om een gedeelte van het achterste deel van het gebouw te verwijderen: de logeer- of tuinkamer, het verzakte secreet, de keuken en het portaal. Vervolgens zou de gang moeten worden doorgetrokken, de keuken verplaatst naar de mangelkamer en een nieuwe kamer en secreet zouden gebouwd moeten achter de beide beneden voorkamers. Hierna zou het geheel onder één kap gebracht moeten worden. Ook de benedenverdieping moest verhoogd worden en de muren moesten met lood worden afgewerkt, zodat vocht niet kon optrekken. Welke van deze voorgestelde werkzaamheden ook daadwerkelijk zijn uitgevoerd, is niet met zekerheid vast te stellen. Dat er zaken verbeterd zijn, blijkt uit de jaarcijfers: nam het onderhoud van de pastorie tot 1853 tussen de 20 en 40% van de totale jaarkosten in beslag, na de verbouwing in dat jaar nemen die kosten af tot zo’n 5% en wordt de staat van het huis beschreven als ‘goed’ (afb. 4).

Grootscheepse verbouwing

Veertig jaar later bleek de staat van het huis weer slecht en werd een forsevrenovatie gestart. Het bestek en voorwaarden voor deze restauratie uit 1888 zijn bewaard gebleven, waardoor bekend is dat er twee nieuwe kamers zijn aangebouwd, het dak geglazuurde pannen kreeg en dat de voor- en achter zijkap veranderd werden. Verder werden over de lengte van 30 meter 6 lagen steen weggehakt op een hoogte van 20 cm. boven de grond en vervangen door nieuwe klinkers. Een riool werd aangelegd en het straatje achter de tuinkamer werd opnieuw gemetseld in gele klinkers. Maar het meest in het oog springend is de vervanging van de voorgevel van het oudste bouwdeel geweest.

De hervormde gemeente verzocht in 1888 de Maarssense architect G.J. van Heek14 enkele ontwerpen te maken voor een nieuwe voorgevel. De twee ingediende ontwerpen (afb. 5 en 6) tonen opmerkelijke verschillen in de gevel van het linker, oudste, deel. De onderbouw van de voorgevel bleef bij beide ontwerpen intact, maar voor de opbouw vanaf de kroonlijst boven de gevelsteen kon men kiezen tussen twee totaal verschillende ontwerpen: Als eerste een volumineuze trapgevel met een klein raam, waarnaast twee pilasters die bekroond worden door twee dekplaten met bollen. De gevel wordt bekroond door een tympaan. De tweede versie is eenvoudiger van opzet, waarbij een forser raam geflankeerd wordt door twee pilasters en bekroond door een halfrond boog
motief.

De gevel van het rechterdeel van het pand is in beide ontwerpen vrijwel gelijk, op de ramen in de bovenverdieping na. De huidige situatie leert ons dat het kerkbestuur voor de optie met de trapgevel heeft gekozen, waarbij de voluten op de onderste hoeken vervangen zijn door een trede van de trapgevel. Uit het bestek en voorwaarden blijkt ook dat de kroonlijst van het rechtergedeelte bij deze restauratie is aangebracht.

De verbouwing werd geheel naar wens uitgevoerd door metselaar G. Pos, timmerman P.J. de Graaf, schilder A.Smit en loodgieter Gebr. Spijker, zo verklaarde Van Heek in een brief na afloop van de verbouwing. Zo goed zelfs, dat velen (zelfs Monumentenzorg) meenden dat het hier om een originele 17de-eeuwse trapgevel gaat. Dat het echter een 19de-eeuwse, historiserende variant betreft, blijkt niet alleen uit afgebeelde ontwerptekeningen, maar ook bijvoorbeeld uit
de afwezigheid van klezoren (een metselverband waarbij vlak voor de hoeken 1⁄4 baksteen is ingemetseld), iets wat in de 17de eeuw altijd voorkwam, maar in deze 19de-eeuwse opbouw ontbreekt. Het 17de-eeuwse uiterlijk wordt versterkt door het gebruik van oude stenen.

Om de verbouwing van de pastorie te financieren werd o.a. een bijdrage van de kerkgangers gevraagd. Een intekenlijst uit 1901 bevat de namen van degenen die wilden bijdragen aan ‘de tegemoetkoming in de nodige herstellingskosten aan de pastorie der Nederduitsche hervormde gemeente te Zuilen voordat die tot bewoning door de te komen predikant zal geschikt zijn’. Slotbewoner Van Tuyll van Serooskerken voerde de lijst aan met een bijdrage van 100 gulden, de overige contribuanten deden een beduidend kleinere duit in het zakje, variërend van twee tot tien gulden.15

De pastorie werd in die jaren niet alleen gebruikt als woning van de dominee, er werden ook bijeenkomsten en vergaderingen gehouden. Rond 1900 hield de toenmalige dominee zelfs zangklasjes in de grote tuinkamer. Ongetwijfeld kwamen de kinderen van het naaischooltje, gevestigd in het huis naast het stallencomplex, om de hoek bij Swaenenvecht, ook bij de dominee zingen. Ook vonden bestuursvergaderingen plaats in de opkamer van het huis. Bijgaande foto’s uit 1945 tonen de ernstige, statige heren rond de tafel onder het 17de-eeuwse balkenplafond. (afb. 7 en 8)

In 1941 vonden er nog enige verbeteringen plaats in het huis. Een geiser, een bad en drie wastafels werden voor 375 gulden geplaatst en er werd waar nodig behangen en geschilderd. In 1970 verkocht de hervormde gemeente Swaenenvecht. De predikant vond een nieuwe woning aan de J.M. de Muinck Keizerlaan. In een advertentie in Heemschut van oktober 1970 wordt Swaenenvecht door makelaar Plomp & Scherpenzeel aangeboden voor een nader overeen te komen prijs. Koper werd de socioloog Piet Thoenis (1921-’95), die vanuit Leiden naar Oud Zuilen verhuisde om dichter bij Utrecht te wonen, waar hij in 1968 hoogleraar geworden was. Volgens zijn opvattingen over samenlevingsvormen bewoonde hij het huis met meerdere mensen in een woongemeenschap, later met drie generaties van zijn eigen familie. In 2009 is Swaenenvecht aangekocht door de eigenaar van het buurmonument Zuylenburgh. Deze heeft een grootscheepse renovatie gestart, waarbij alle gipswandjes en andere toevoegingen die in de loop der tijd

waren aangebracht verwijderd zijn en de basis van het monument tevoorschijn kwam. De fundamenten, balken, vloeren, balkverankeringen, stucwerk, kozijnen, ramen en deuren zijn indien dat nodig was gerestaureerd of vernieuwd. Het dak is aan de buitenzijde van de kap geïsoleerd zodat de kapconstructie op zolder zichtbaar is gebleven. Bij deze ingreep zijn de kunststof veluxramen op zolder vervangen door dakkapellen en ijzeren dakramen. In de zuidelijke zijgevel is een nieuwe entreepartij aangebracht. De antieke deur heeft een geschilderd bovenlicht met daarin twee zwanen die broederlijk uit dezelfde fontein drinken. Een mooie tegenstelling met de vechtende zwanen op de voorgevel! Boven de deur is een zonnewijzer aangebracht, met de tekst ‘nil sine sole’ (niets zonder de zon). Deze zonnewijzer is ontworpen en gemaakt door Piet de Ruiter, de bouwer van het planetarium op Zuylenburgh, en Albert Hoogendoorn, de timmerman van het planetarium.

De zonnewijzer is een geschenk van de firma Verwoerd, die dit aan de heer Degenaar schonk ter ge-
legenheid van de opening van Planetarium Zuylenburgh in 2009. (afb. 9 en 10)

Tuin
In de kadastrale atlas van 1832 is te zien dat de pastorie niet alleen bestaat uit het ‘huis, schuur en plaats zijnde de pastorie’, maar dat het eigendom ook een tuin, pleziertuin en zomerhuis betrof (nrs. A 141-143). Deze tuin was circa 75 meter diep en was 30 meter breed. In 2010 heeft een kadastrale splitsing plaats gevonden en is een deel van de tuin bij het belendende Zuylenburgh getrokken waardoor de huidige tuin van Swaenenvecht zo’n bij 20 bij 10 meter telt. In de 17de en eerste helft van de 18de eeuw was de tuin van de pastorie veel breder en besloeg ook het deel dat achter het later gebouwde Zuylenburgh liep.

Toen Jan van Tuyll van Serooskerken dit huis in 1752 bouwde wilde hij echter het tuingedeelte, dat achter zijn eigen huis lag, hebben, en liet dit afscheiden van de tuin van de pastorie met een schutting ‘ter genoegsame separatie’. De kerkmeesters gaven hiervoor op 8 mei 1752 toestemming.16 Een houten schutting werd gebouwd, die vanzelfsprekend na enige tijd alweer onderhoud behoefde. Zo was dat in 1763 en ’65 het geval.17 Later schonk de ambachtsvrouwe van Zuylen een muur als erfscheiding tussen de tuinen. Deze was in 1895 in slechte staat, reden tot een onderzoek in loco over wie er onderhoudsplichtig was. Unaniem werd besloten dat de kosten voor de pastorie zouden zijn. Voor ten hoogste 40 gulden moesten de kerkvoogden de ingevallen muur laten herstellen. In 1931 werd de stenen muur vervangen door een van gewapend beton.

De schutting telde maar liefst 60 meter lang en was 1.75 hoog, gemaakt van beton dat door de Nijmeegse beton- en platenfabriek Mijnlieff was geleverd. Totale kosten: 352 gulden.18 Deze betonnen schutting is in de jaren 1970 deels ingestort en vervangen. Bij de samenvoeging van de tuinen van Zuylenburgh en Swaenenvecht in 2010 is de schutting vrijwel in zijn geheel verwijderd.
Er is in de loop der eeuwen nog meer verdwenen uit de tuin. Zo stonden er een kippenhok en een tentje, die in 1888 aangeboden waren door de voormalige predikant, Van der Stok.

Grondruil
Het aanzien van de voortuin is in 1859 veranderd. In dat jaar vond er een grondruil plaats tussen Swaenenvecht en het Rechthuis (eigendom van baron Van Tuyll van Serooskerken) om de toegang naar het slot en ‘het aanzien van het dorp’ te verbeteren (afb. 11). Het Rechthuis werd in dat jaar grondig verbouwd

Deze opmerkelijk hoge kamer is even hoog als de begane grond en eerste verdieping samen van het deel waar het tegen aan gebouwd is. De driedeling van Swaenenvecht (de kap van nr. 16 voor, de kap van 16a voor en rechts en de kap van 16 en 16a aan de achterzijde) is goed te zien in de dakspantconstructie. De dakvormen van de drie bouwdelen die totaal anders van vorm zijn, zijn zodanig aangepast dat ze op elkaar aansluiten, wat soms een wonderlijke constructie tot gevolg heeft. De dakspanten boven het oudste deel tonen aan dat hier grotendeels een sporenkap heeft gezeten, met ronde sporen (ook wel sparren genoemd) die van de dakvoet naar de nok lopen. Van origine waren deze meestal rond, later ging men daar rechthoekige voor gebruiken. De ronde sporen in deze dakconstructie wijzen hier ook weer op de ouderdom van de kap.20

De buitenplaats Zuylenburgh is een rijksmonument en is gelegen in Oud-Zuilen in de Nederlandse provincie Utrecht, aan de rivier de Vecht.

Het is niet precies bekend wie de buitenplaats Zuylenburgh bouwde en wanneer. Uit een prent uit 1719 blijkt dat er toen al een groot huis op deze plaats stond, maar kleiner dan het huidige. Het huidige pand is gebouwd door Jan Maximiliaan van Tuyll van Serooskerken, nadat hij het in 1752 kocht. Zuylenburgh heeft verschillende eigenaars gehad, waarvan 190 jaar de familie Van Tuyll van Serooskerken, eeuwenlang kasteeleigenaren van het nabijgelegen Slot Zuylen. Zij verhuurden het huis over het algemeen. Pas in 1825 wordt voor het eerst echt de naam Zuylenburgh gebruikt.

Planetarium Zuylenburgh

In 2009 is het huis volledig gerestaureerd, waarbij het in zijn originele staat – met wat moderne aanpassingen – werd teruggebracht. Na de restauratie heeft de huidige eigenaar een planetarium in zijn huis aangebracht. Dit planetarium is het derde van zijn soort in Nederland, alleen in het huis van Eise Eisinga in Franeker is een vergelijkbaar mechanisch model te vinden. Het Planetarium Eise Eisinga diende als model voor dit planetarium. Tegenwoordig is de naam van het huis aangepast en veranderd in Planetarium Zuylenburgh. Omdat het planetarium in een particulier woonhuis is opgesteld kan het slechts op afspraak bezichtigd worden.

Overgenomen van Wikipedia Zuylenburgh

Bron: HUA, 76.

Fragment van koopcontract waarbij de heer G.N. Van der Laan aan de heer M.J.G van Nes, speciaal gemachtigde van Johanna Marie baronesse van Tuyll van Serooskerken de buitenplaats Groenhoven verkocht voor ƒ. 15.500,- op zaterdag 29 april van het jaar 1843. 

Download (13) verkoopakte van de buitenplaats Groot Zuylenburgh tussen de heer Willem René baron van Tuyll van Serooskerken van Zuylen en zijn neef Willem René baron van Tuyll van Serooskerken op 26 juni 1872 ten overstaan van de Maarsseveense notaris Isaac Jan van den Helm. 

Download (13) (link) 1-3.pdf

Download (13) (link) 2-3.pdf

Download (13) (link) 3-3.pdf

Zuylenburgh

door auteur drs. Juliette Jonker-Duynstee

Uit: Jaarboekje van het Oudheidkundig Genootschap

"Niftarlake" jaar van uitgave 2008

Tekst in schuingedrukte vorm, is met toestemming van auteur overgenomen.

Prominent in het dorp Oud-Zuilen ligt, recht tegenover de brug, het huis Zuylenburgh. Ondanks de opvallende ligging en de allure van het huis, was er tot voor kort nauwelijks iets bekend over dit pand. In opdracht van de huidige eigenaar heeft ondergetekende archiefonderzoek verricht, om het verleden van Zuylenburgh en haar bewoners uit de doeken te doen. Van dit onderzoek volgen hier de resultaten. De belangrijkste bron bleek het archief van slot Zuylen te zijn, dat zich in het Utrechts archief bevindt. Slot Zuylen was van 1665 tot 1952 eigendom van de familie van Tuyll van Serooskerken.1

Deze familie bezat vroeger een zeer groot deel van Oud Zuilen, waaronder het terrein van
Zuylenburgh, dat grensde aan het terrein van het slot. Het huidige huis is ook gebouwd door een Van Tuyll, en gedurende 190 jaar (van haar ruim 250 jaar durende bestaan) is het in bezit geweest van de familie Van Tuyll van Serooskerken, hoofdzakelijk als buitenverblijf dat meestentijds verhuurd werd. Vandaar dat dit huis relatief goed gedocumenteerd bleek.

In de doorzochte ‘Vechtstreek’ literatuur: Van der Aa, Christemeyer , Craandijk, Lutgers, Van Luttervelt, Plaatsen aan de Vecht en het wijkboek Utrecht werden geen gegevens aangetroffen. Bij onderzoek op internet wordt de valse hoop gewekt dat er vrij veel te vinden is over Zuylenburgh. Deze informatie betreft echtertwee gelijknamige gebouwen. Ten eerste het versterkte huis aan de Langbroekerwetering in Overlangbroek, daar gelegen naast de kerk. Ten tweede het Huis Ter Meer, het verdwenen kasteel van Maarssen, dat in de 16de eeuw Zuylenburg werd genoemd door de toenmalige eigenaar, Steven van Zuylen van Nijevelt.

Bij Monumentenzorg is slechts een summiere beschrijving van het huis te vinden, die een datering van circa 1750 geeft.2 Het recentelijk uitgekomen boek ‘Maarssen, geschiedenis en architectuur’ gaf enige informatie, echter alleen over de eigenaren in de tweede helft van de 18de eeuw.

Topografisch onderzoek

Bracht het literatuuronderzoek niet veel licht, onderzoek naar topografische kaarten en prenten leverde meer op. Een kaart van Balthasar Lobé uit circa 16503 (afb. 1) toont het terrein rond slot Zuylen. De bezittingen van het slot zijn gemerkt met een letter. Het terrein waar Zuylenburgh op staat bevat geen letter, maar de tekst ‘Deze erven zijn alle erfpagt’. Te zien is dat er een vorm van bebouwing bestond nabij de brug, op de plek waar nu de straat of de tuin van Zuylenburgh is.

Op de kaart van C. Specht, Caerte van de Vrijheid der stad Utrecht uit 1696 (naar de situatie van 1539) (afb. 2) is te zien dat het perceel van Zuylenburgh geen bebouwing bevat en met bomen is omzoomd. Gezien een weggetje dat over dit perceel naar het slot loopt, is dat waarschijnlijk bezit van het kasteel.4

Deze kaart is getekend naar de situatie van 1539. Welke delen nog dateren uit die tijd of welke
delen aangepast zijn in de versie van 1696 is niet met zekerheid vast te stellen. Op de kaart van Isaac Tirion uit 1757, ‘Kaart van de stad Utrecht en van derzelver vrijheid’ zijn enkele panden ingetekend langs de Dorpsstraat, maar is niet duidelijk of een van die panden op de plek staat van Zuylenburgh.5

De kaart lijkt over het algemeen niet heel nauwkeurig, een euvel dat meer 17de en 18de eeuwse kaarten van dit gebied vertonen. Die geven soms gebouwen niet of niet op de juiste plaats weer, geven soms een naam zonder bijbehorend gebouw of lijken dezelfde plek met meerdere namen aan te duiden.6

Een aantal prenten en tekeningen geven meer inzicht. Er bestaan daar diverse van met een zicht op Oud-Zuilen, waarbij Zuylenburgh echter, vanwege het gekozen zichtpunt van de maker en vanwege de aanwezigheid van lommerrijke bomen, niet geheel te zien is. Het Dorp Zuilen door Daniel Stoopendaal uit De Zegepraalende Vecht uit 17197 (afb. 3)8 en een prent van Dirk Verrijk (afb. 5) van circa 17439 zijn vanuit ongeveer hetzelfde gezichtspunt weergegeven.

Aan de rechterzijde, ongeveer op de plaats waar het huis nu staat maar meer naar achteren gelegen, is op allebei de prenten te zien dat er twee schoorstenen boven de bomen uitsteken. Gezien de hoogte hiervan moet al in 1719 op de plaats van Zuylenburgh een flink huis hebben gestaan, dat wat verder van de weg af lag dan het huidige pand. Een vage aanduiding van het dak toont dat dit veel smaller was dan het huidige dak, dat immers vier schoorstenen heeft. Het vermoeden rijst hierdoor dat het huidige huis een verdubbeling is van het oude naar voren toe, waarover later meer.

In 1756 tekende een anonieme kunstenaar (wellicht J. Versteegh) Zuilen zowel vanuit het noorden als vanuit het zuiden.10 Op het zicht vanuit het zuiden is goed te zien dat er inmiddels vier schoorstenen op het dak staan. Dit kan er op wijzen dat het huis tussen 1749 en ’56 vergroot (of waarschijnlijker nog) nieuw gebouwd is. Ook is er een prent van Dirk Verrijk, gedateerd tussen 1760 en 1780, waarop eveneens vier schoorstenen zichtbaar zijn.11

Jan Bulthuis koos in 1788 een standpunt veel dichter bij de brug waarop het huis door de aanwezigheid van bomen nauwelijks te zien is.12 Ten slotte heeft utgers een zicht op Zuilen vervaardigd in 1835-’36. Hierop is ter hoogte van Zuylenburgh een deel van een laag dak met een schoorsteen te zien, maar dit lijkt niet op andere prenten vanuit dezelfde hoek getekend (afb. 5). Hoewel er niet één prent is waar Zuylenburgh in zijn geheel op staat, geven de schoorstenen die boven de bomen uitsteken op de diverse prenten een indruk van de plek en het formaat van het huis.

Oorsprong van het huis

Het is niet precies bekend wie Zuylenburgh bouwde of wanneer. Zoals hierboven beschreven is het aannemelijk dat er in 1719 al een flink huis op dezelfde plaats stond, maar kleiner dan het huidige – één kamer diep. Uitgebreid onderzoek in de Dorpsgerechten leverde diverse transporten van huizen op in de jaren 1720-’30, maar door de omschrijving van de panden is niet te zeggen of het hier Zuylenburgh betreft. Er zijn meerdere huizen die ‘omtrent de brugge’
en bezuiden de pastorie liggen, een boomgaard hebben of ‘van voor de straat strekken tot aan de lande van de heer van Zuylen’. Het is wel opmerkelijk dat het huis in die tijd geen naam had. De aan de overzijde van de Vecht gelegen buitens Geitestein en Groenhoven worden al in 1729 met deze namen in aktes genoemd. Het is duidelijk: Zuylenburg was nog geen buitenplaats.

In het onlangs verschenen ‘Maarssen, geschiedenis en architectuur’ wordt aangenomen dat in 1737 Willem Witsen, schepen van Zuylen en Swesereng, en Neeltje Dirkze eigenaar van het huis waren Dit blijkt uit een testament waarin gesproken wordt over een huis met stalling en een bakkerij met winkel in het voorhuis.13 Tevens wijst een verkoopakte uit 1754 van de erven van Willem Witsen, op het feit dat hij destijds eigenaar was. Al twee jaar voor die verkoopakte
lijkt het er, opmerkelijk genoeg, op dat het huis in bezit is van Jan van Tuyll van Serooskerken, die geboren was op slot Zuylen, dat van zijn vader was.

Te lezen is namelijk in een akkoord tussen hem en de kerkmeesters van de hervormde kerk d.d. 8 mei 1752 dat het huis zijn eigendom was: J. van Tuyll van Serooskerken, generaal majoor in dienst dezer lande als eigenaar van zekere huijssinge erve en tuin in de dorpe Zuylen naast de pastorie gelegen ten eene, en de kerkmeesters als opzicht van deselve pastorie met ... goedvinden van de heer Diderik vTvS, Ambagtsheer van Zuylen, geacoordeerd en geconvenierd namelijk: Dat het erf of thuijn, leggende regt achter of ten eijnde der thuijn van den heere Generaal voornoemd, ter breette van desschelven strekkende tot teegen den sloot van het bosch gelege van den heer van Zuylen aan, met de schutting, heggen of bomen daarop ... van nu af aan en voor altoos zal behoren en in vollen vrije eigendom verblijven aan den heere generaal van Tuyll van Serooskerken zijn succesoren of regthebbenden.

Waartegen den heere generaal aangenomen doen maken een houten schutting om te strekken tot gemeensame scheiding van de pastorije en het erf hem heere generaal alsnu competerende zullende ...,14 Deze pastorie was het naast Zuylenburgh gelegen huis Swaenevecht.

Zuylenburgh, dat toen nog niet zo heette, was dus in 1752 van Jan van Tuyll. Daar Jan in 1753 voor de tweede keer zou trouwen, is het goed mogelijk dat hij dit huis kocht om zich met zijn gezin dicht bij zijn ouderlijk huis – slot Zuylen – te vestigen, of in ieder geval een mogelijkheid wilde hebben in de buurt van zijn familie te vertoeven. Pas in 1754 verschijnt echter de koopakte waarin de erfgenamen van Willem Witsen een ‘huyssinge met stal en bakkerij, gelegen in den dorpe van Zuylen, aan den brug, voor aan de rivier de Vecht, strekkende tot achter aan de gemeene straat toe, wesende erfpagtgoed van de heer Ormea here van Papendorp op de last van een jaarlijkse erfpagt van een dubbele spaansche pistolet van gouden species’ verkopen. Het bedrag van een ‘dubbele spaansche pistolet’, een gouden munt die vanaf de 16de eeuw in Nederland in gebruik was, komt men ook later tegen, in een akte van 1804. De bakkerij zou Jan van Tuyll in 1764 verkopen aan Jan Barreveld.15 Van Tuyll bezat overigens nog enkele huizen in de buurt van zijn pand. Zo is er een leenbrief van het huis Oudegein in 1754 ten behoeve van Jan van Tuyll van ’twee cameren met boomgaard, strekkende voor van de straat tot agter aan de lande van de heer van Zuylen, daar zuidwaarts Wermer Croese en de pastorije woninge noordwaarts gelegen zijn”.16

Gezien het feit dat Jan Maximiliaan zeer gefortuneerd was, is het waarschijnlijk dat hij het eenbeukige huis kocht en dit verdubbelde, om zijn gezin met vijf kleine kinderen in te huisvesten. Er zijn enkele, echter niet geheel overtuigende, aanwijzingen om aan te nemen dat het eenbeukige huis naar voren toe vergroot werd, een aanname die gedaan werd naar aanleiding van de plek van het huis op de diverse prenten en het aantal schoorstenen, zoals eerder beschreven. Zo is er ongeveer halverwege de noorder-zijgevel een scheidslijn te zien met aan weerszijden een verschillend soort baksteen.

Ook is de tussen muur in de suite op de begane grond relatief dik, en die zou daarom de oude buitenmuur kunnen zijn. De kelder bestaat uit meerdere ruimtes (waarvan een met een puntgave waterkelder) die in leeftijd niet gelijk zijn wat blijkt uit de verschillende balkconstructies. Geen van de kelderruimtes bevat gewelven, iets wat in de 17de eeuw voorkomt. Het lijkt er dan ook op dat de kelders 18de eeuws zijn, maar wel uit verschillende perioden dateren. Aan de kapconstructie is niets te zien van een eventuele uitbreiding. De kap is er in één keer opgezet en ook de bouw van de vier schoorstenen is op identieke wijze gebeurd.

Er is dus geen 100% zekerheid over de bouw van het huis: het is ofwel naar voren toe verdubbeld en bij die verbouwing van een nieuwe kap voorzien, ofwel het is in één keer opgebouwd, maar dan wel ongetwijfeld op de restanten van een eerder, kleiner huis dat op deze plaats stond.

Opvallend zijn de bijzondere goothaken aan de zij- en achtergevels. Deze komen voor op alle panden die eens bij het slot (of de familie van het slot) hebben behoord. Zij zijn onder andere ook bij het verderop gelegen Zuylenveld – ook ooit bezit van de Van Tuylls – te zien en aan de muren van slot Zuylen zelf. Hoe het ook zij, na de uitbreiding of nieuwbouw van het huis stond er een solide geheel, direct op de klei zonder funderingspalen en op een lichte verhoging gebouwd, met zware gemetselde kelders die zelfs bij een hoge waterstand van de Vecht geen druppel water binnenlieten.

Het ruim bemeten huis van circa 16 bij 16 meter telt op de begane grond rechts een kamer-en-suite, met een plafondlijst en deurprofielen die uit circa 1730 stammen. Links bevindt zich een voorkamer met een schouw uit 1740-’50 die gedecoreerd is met rocaillemotieven. Dan volgt een fraai trappenhuis dat naar de kelders en de eerste verdieping leidt. De zijkanten van de trap naar de kelder toe zijn niet bewerkt, terwijl de decoratie naar de eerste verdieping toe aanzienlijk luxer is uitgevoerd (zie afb. 6). Hierachter bevindt zich de keuken, die oorspronkelijk een dienkeuken was. Een ruime, twee meter brede gang loopt door het midden van het huis.

De trap leidt naar de verdieping met zes forse kamers waarboven een grote zolder met vier dienstbodekamers. De uitvoering van het huis is solide en niet overdadig. De plafonds zijn gedecoreerd met eenvoudig stucwerk en in de gang liggen marmeren tegels, waaronder een oudere rode plavuizenvloer ligt.

Jan Maximiliaan van Tuyll van Serooskerken  (1710-’62)

Jan Maximiliaan van Tuyll van Serooskerken was geboren op slot Zuylen als vijfde van de tien kinderen van Reinoud Gerard van Tuyll en Isabella Agneta Hoeufft. Zijn oudere broer Diederik was de vader van Belle van Zuylen.17 Jan Maximiliaan woonde te Utrecht en trouwde in 1739 met Ursulina Christina Reiniera van Reede van Amerongen met wie hij vijf kinderen kreeg: Frederik Christiaan Hendrik (1742-1805), Maria Catharina (1743-’93), Reijniera (1744-’91), Anna Elisabeth Catharina/Christina (1745-1819) en Reinout Diederik (1746-’84). De kinderen zouden hun moeder nauwelijks leren kennen: begin november 1747 overleed zij. Een kleine vijf jaar later, op 13 september 1753, trouwde Jan voor de tweede keer, met de zeer vermogende Johanna Elisabeth de Geer. Bij dit huwelijk liet Jan huwelijkse voorwaarden opstellen, met daarin

een beschrijving van meubelen, inboedel en huisraad.18 Even voor dit huwelijk had Jan het huis dat later Zuylenburgh zou heten gekocht. Zijn tweede vrouw was het jaar daarvoor weduwe geworden van Walter Senserff, bewindvoerder van de VOC te Rotterdam. Het paar nam zijn intrek in het door hen in 1754 gekochte paleiselijke huis Huguetan aan het Lange Voorhout in Den Haag, tegenwoordig de zetel van de Hoge Raad.

 In 1758 kwam Jan in bezit van de ridderhofstad Vleuten en twee jaar later kocht hij de heerlijkheid Heeze en Leen de en Zesgehuchten in Noord-Brabant en ging wonen op het bijbehorende, van oorsprong 13de-eeuwse kasteel, waarvóór rond 1660 door Pieter Post een nieuw bijgebouw werd neergezet dat even later is verbouwd tot hoofdwoning. Kasteel Heeze is overigens sinds 1760 tot op de dag van vandaag in handen van de familie Van Tuyll van Serooskerken.

Het feit dat Jan dergelijke grote en kostbare huizen bezat, betekende dat hij niet vast op Zuylenburgh woonde. Hij zal het huis waarschijnlijk gebruikt hebben voor korte verblijven tijdens familiebezoeken. Lang heeft Jan niet kunnen wonen op kasteel Heeze. Na twee jaar, op 18 december 1762, overleed hij vrij plotseling toen hij op slot Zuylen was, met achterlating van vrouw en kinderen.

Twee dochters waren inmiddels getrouwd: Oudste dochter Maria Catharina met Christiaan Frederik Anthony Karel, graaf Bentinck, heer van Varel en Knipharten en Reiniera met diens jongere broer, Johan Albert, graaf Bentinck. Christiaan was een van de drie voogden van de overige, minderjarige kinderen en was tevens door zijn huwelijk met Maria Catharina mede-erfgenaam. Twee andere voogden waren Jans twee oudste broers Diederik Jacob Van Tuyll en Hendrik Jacob van Tuyll, ‘generaal majoor van de cavalerie ten diensten deeser landen en generaal adjudant van zijne hoogheid heer prince van Orange en Nassau’.

Jans later zo beroemd geworden nicht, Belle van Zuylen, dochter van zijn broer Diederik die op slot Zuylen woonde, was intens verdrietig na het overlijden van haar geliefde oom Jan. Zij was daar kennelijk bij aanwezig geweest, want zij schreef naar aanleiding van zijn dood: ‘Waarom gaan we niet dood zoals we geboren worden? Hoe heerlijk moet het niet zijn te sterven zonder doodsstrijd en pijn en eenvoudig uit te doven? ...’19 Op 23 december werd Jan in de kerk van Zuilen begraven.

In het testament van Jan van Tuyll staan zijn bezittingen vermeld. Naast onder andere de riddermatige hofstad in Vleuten, vele obligaties, aandelen in de bank van Engeland, Oost-Indische Compagnie van Engeland, de W.I.C. te Amsterdam en Middelburg, renten op het stadhuis van Parijs e.d., wordt Zuylenburgh beschreven: Een huys, erve en tuyn, mitsgaders (=bovendien) een ledig erf tegenover dezelve huysinge, staande en gelegen in Zuylen, strekkende voor van de straat tot agter tegen het bosch van den hooged welgeb heer van Zuilen, belend ten zuyden de pastorije huizing en ten noorden het volgend perceel, op het staatboek folio 1 gemeld getaxeerd bij schout en schepenen van Zuylen volgens acte daarvan zijnde, dato 3 maart 1763 op een somma van 11.000 gulden. Tevens bezat Jan diverse panden in Zuilen, grenzend aan Zuylenburgh of de tuin.20

In totaal liet Jan een geldbedrag van ruim 700.000 gulden na, een bedrag dat naar huidige maatstaven zo’n 70 miljoen euro zou zijn. Met aftrek van de koopsom van de heerlijkheid Heeze-Leende bleef ƒ511.340,– over, wat verdeeld werd tussen de weduwe (zij kreeg de helft) en de erfgenamen, die de andere helft mochten delen. De kinderen kregen nog ƒ100.000,– vergoeding van de aangekochte heerlijkheid en ƒ5000,– voor inboedel, goud en zilverwerk, in totaal dus ƒ360.670,–. Wie Zuylenburgh erfde, staat nergens vermeld. Uit een latere akte zou blijken dat zijn oudste zoon Frederik eigenaar zou worden van dat huis. Het kan zijn dat hij het huis uit de erfenis heeft gekocht van zijn erfdeel in geld. In een boedelscheiding staat uitgebreid de verdeling van de juwelen beschreven, en de beschrijving van de kleding van Jan van Tuyll, die voor 700 gulden gekocht werd door de Joodse bankier Boas.

Frederik Christiaan Hendrik van Tuyll van Serooskerken (1742-1805) De eerste tijd na Jans’ overlijden bleef in ieder geval weduwe Van Tuyll eigenares van het huis, wat blijkt uit rekeningen uit die tijd, gericht aan de weduwe van Tuyll’. Zo stuurde loodgieter Molenaar aan haar een rekening ‘voor diverse werkzaamheden: ‘nieuwe emmer in de pomp’, ‘in ’t groote huys de pomp, in de kleijne keuken een nieuwe emmer daarin gemaakt, 18 cent; en in de grote keuken een nieuwe ... en een nieuwe bol in de pomp gemaakt, lekkage op ’t groote huys gerepareerd. Aan de kerk moest in deze jaren nog erfpacht betaald worden: rekening 1762-1763: debet aan de kerkmeesters van Zuilen wegens 2 jaar erfpagt jaarlijks ƒ15-18ct. Gezien het geringe bedrag lijkt het niet waarschijnlijk dat het hier gaat om erfpacht van het hele grondgebied, eerder van een klein deel.

De weduwe Van Tuyll bleef wonen op kasteel Heeze. Dit zou na haar overlijden overigens door een slechte onderlinge verstandhouding niet in handen komen van de oudste zoon Frederik, maar van de jongste, Reinout Diederik.21 Frederik werd wel eigenaar van het huis Zuylenburgh. De weduwe Van Tuyll haalde in het voorjaar van 1763 haar persoonlijke zaken uit het huis. Dit blijkt uit een
rekening van 11 maart van dat jaar, waarin gefactureerd wordt voor 2,5 dag werk aan ‘de kisten voor de schilderijen en het inpakken’. Daarna werd er wat opgeknapt aan het huis voor de nieuwe huurder: Hendrik Jacob van Tuyll, oom en tevens voogd van de kinderen, die van 1 mei 1763 tot ’67 voor 400 gulden per jaar het huis betrok. In 1765 en ’66 werden wederom enkele zaken aan het
huis veranderd en opgeknapt. Zo zijn er facturen, gericht aan de ‘erven van Jan van Tuyll’ uit die jaren waaruit blijkt dat er aan het huis, het koetshuis, de stal, de schutting, het hondenhok en het bakkershuis maandenlang diverse werkzaamheden zijn verricht: aan de schutting en op ’t groote huys, in ’t groote huys aan een nieuwe pomp, planken in de goot leggen boven ’t coetshuys, paardestal en bakkershuys.

Aan de trap werd dagenlang gewerkt (of de trap verfraaid werd of dat een nieuwe trap werd geplaatst, is niet duidelijk), evenals aan luiken en glasramen onder de trap. Tevens werden stenen uit de steenoven (1000 klein rood, 6 wagens saveraarde, 900 drieklassoore, 200 kleine bleek) en eiken planken geleverd, werd een gat in de kelder gebroken en werden reparaties verricht aan de pomp en de straat, aan de mestbak, aan de schoorsteen en het dak, aan de stenen voet onder de trap en aan de asbak (vuilnisopslagplaats voor de gemeente, die jarenlang de grond hiervoor huurde van de eigenaar).22

Dat Frederik ging wonen in zijn nieuwe bezit is niet waarschijnlijk. Hij was immers officier (vanaf 1785 kolonel-commandant) bij het regiment van de cavalerie van Van Tuyll. Het kan zijn dat hij het huis steeds verhuurde. In 1784 wordt namelijk Hermanus van Vianen, raadsordinaris aan het hof van Utrecht, als bewoner van het huis vermeld.23 Wellicht is het tijdens zijn bewoning geweest, dat het huis verfraaid werd. Rond 1780 zijn namelijk diverse stucversieringen aangebracht in de dan heersende Lodewijk XVI stijl. Zo is op bijgaande foto de nis in de gang op de eerste verdieping te zien, gedecoreerd met een medaillon, strikken en guirlandes (afb. 7).

januari 1804 verkochten deze twee het pand namelijk aan jonkheer Cornelis Backer Hendriksz voor 13.700 gulden. In de koopakte werd het beschreven als een buijtenplaats met zijne huijsinge en verder getimmerte, tuijn, bepooting en beplanting, item een koetshuis, stallinge, mitsgaders huisinge. Een maand later verkocht Willem Nicolaas Pesters, heer van Cattenbroek aan Albertus Verhoesen ten behoeve van Backer een erfpagtcanon van een dubbele Spaansche pistolet gaande uijt zeker erf geleegen tot Zuijlen, omtrend de brugge, daar een huijzinge, kamer en stal op staat, daar de gemeene weg oostwaarts, de erfgenamen van Jan Sonisse zuidwaarts, ’t Zandpad westwaarts en de gemeene weg na de brugge noordwaarts naast gelegen zijn, voor de somma van driehonderd gulden.24

In 1819 overleed jonkheer Backer. Zijn weduwe, Agnes Maria Dedel (1767-1827), en hun vier kinderen Jacoba Elisabeth, Henrik, Jacob Willem en Agnes Maria bleven nog zes jaar in het huis wonen. In 1825 werd het huis echter voor 8.600 gulden verkocht aan Gijsbert Nicolaas Laan, ‘controleur directe belastingen, in- en uitgaande rechten en accijnzen te Breukelen’. Deze kocht: 1) het huis Zuilenburg mitsgaders twéé woningen, die thans bewoond worden door Jan van Dusschoten en Jan de Vries [met verdere beschrijving omgrenzing], 2) de stalling, koetshuis en andere woningen gequoteerd nr. 24, belendend ten zuiden en ten oosten aan de gemeene weg, ten westen aan het jaagpad en ten noorden aan het erf van den heer de Diaconier, 3) een aschbak, staande ten noorden van gemelde stal’. 25

In dit contract wordt voor het eerst de naam Zuylenburgh gebruikt. In het koopcontract stond verder vermeld dat ‘de drie woningen en de tuin’ waren verhuurd tot 1 november en dat zowel de zonnestores als de winterluiken en het losse schot, alle gedeeltelijk in het perceel nr. 24 liggend, ook onder de koop vielen. Laan woonde hiervoor in Loenen, was twee jaar voor de aankoop van dit huis getrouwd en had kort voor de aankoop een dochter gekregen. Tijdens zijn Zuilense periode zouden nog twee kinderen geboren worden. Ook was hij gedurende vrijwel de gehele periode op Zuylenburgh lid van de Provinciale Staten van Utrecht.26 Tijdens de jaren dat Laan het pand bewoonde, is er nieuw behang aangebracht; bij de restauratie in 2006 zijn onder de betengeling een aantal brieven en nota’s van ontvangen belastingen uit 1832-’34 teruggevonden. Deze werden blijkbaar als opvulling gebruikt. Het is mogelijk dat Laan ook de ramen aan de voorzijde vervangen heeft. Deze dateren, gezien de dunne middenstijl, uit circa 1830.

Laan verzocht in 1826 om verlegging van de straat voor zijn huis. Dit verzoek werd ingewilligd, maar zou in later jaren een paar keer tot problemen leiden over het eigendomsrecht van de weg tussen eigenaar en gemeente en kwesties over het onderhoud ervan. In de O.A.T. (Oorspronkelijk Aanwijzende Tafels) van Zuilen in 1832, het jaar dat het kadaster werd ingevoerd, staat Zuylenburgh vermeld onder de kadastrale nummers A 144 (huis en plaats), 145 (plezier-tuin) en 146 (tuin). Laan bezat tevens A 130-132, twee huizen en een deel van de weg. Later zijn deze kadastrale nummers enkele malen omgenummerd.

Johanna Maria van Tuyll van Serooskerken (1783-1847)

In de 17 jaar dat Laan op Zuylenburgh woonde steeg de waarde van het huis aanzienlijk: Op 29 april 1843 verkocht hij het huis namelijk voor 15.500 gulden aan Johanna Maria van Tuyll van Serooskerken, die hiervoor woonde op de buitenplaats Vrijheidslust in De Bilt. Zo’ n 80 jaar na dato was het huis dus terug in handen van de familie Van Tuyll van Serooskerken.27

Uit het koopcontract, verleden bij notaris François Ludolf Tissot van Patot, notaris in het arrondis-
sement Utrecht, standplaats Maarssen, staat het pand als volgt beschreven: De buitenplaats genaamd Zuijlenburg bestaande uit deszelfs kapitale dubbele heerenhuizinge met de daarbij aanwezige jalousien, en de spiegel voor de schoorsteen in de groote zijkamer staande, verder koetshuis en paardenstal, eenen grooten tuin met wandeling achter gemelde huizinge, en de zich daarin bevindende vruchtboomen en andere, broeijerij en menagerie, voorts acht glasramen van de druivenkast, twee ramen van de bloemenbak en alle verdere losse ramen plat glas dat zich aldaar bevindt, benevens eene gemetselde aschbak staande ten noordoosten van het dorpsschool en gelijk al de boomen en houtgewas welke verder om en op het gekochte staan en zich bevinden.
In een andere notariële akte omtrent de verkoop wordt nog vermeld dat ‘de aschbak tot 1 mei 1847 in huur van het gemeentebestuur blijft ad 13 guldenper jaar’. Tevens wordt hierin vermeld dat de koper verplicht is onderhoud aan de scheidingsmuur tussen de pastorie en de stenen wal aan de Vecht te doen verrichten.28

Slechts vier jaar kon Johanna Maria genieten van haar verblijf in Zuilen. Zij overleed op 2 maart 1847 vrij onverwacht – ongehuwd en kinderloos – in Den Haag, waar zij tijdelijk verbleef, en liet Zuylenburgh met tuin, stal en koetshuis en alle meubilair en andere goederen die zich daarin bevonden mogen worden op het ogenblik van mijn afsterven na aan haar broer, Willem Reinoud baron van Tuyll van Serooskerken, generaal in Engelse dienst. Na haar overlijden werd een complete boedelbeschrijving gemaakt van al hetgeen zich op dat moment in huis Zuylenburgh bevond. De beschrijving geeft een beeld van een vrij aanzienlijke inboedel, waarvan de waarde ongeveer een kwart van die van het huis was. Zo bevonden zich in de 15 bij naam genoemde ruimtes naast gebruikelijke meubelen onder andere schilderijen kostbare boeken (ƒ100,– voor een gevulde boekenkast), ivoren werkmandje (ƒ24,–), veel porselein, zilver, kleden, kastjes, fauteuils en commodes. Verder waren er meer dan 200 servetten aanwezig, en blijkt dat textiel in die dagen een duur goed was. Een tafellaken kostte ƒ4,– ; evenveel als een fauteuil.

Willem Reinoud van Tuyll van Serooskerken (1777-1864)

Willem Reinoud zou niet gaan wonen op Zuylenburgh. Hij was een jaar eerder getrouwd met Maria Deutz van Assendelft en het – kinderloos gebleven – paar woonde in Engeland, waar Willem (‘Sir William’) vanaf 1804 carrière had gemaakt in het Engelse leger. In 1846, het jaar van zijn huwelijk, was hij generaal–majoor geworden, hierna luitenant-generaal en vanaf 1854 generaal. Aan het
eind van zijn leven woonde hij tijdelijk in Den Haag, aan de Lange Houtstraat 2.

Ongetwijfeld zal Willem Reinoud wel verbleven hebben op Zuylenburgh. In 1850 kocht hij in ieder geval voor 2000 gulden de drie arbeidershuisjes met tuin die ten noorden van Zuylenburgh liggen (sectie A 147 t/m 150) erbij. Willem Reinoud overleed in 1864.

In zijn testament, had Willem Reinoud bepaald dat het hele vruchtgebruik van zijn erfenis alsmede de winst van zijn goederen en effecten zouden gaan naar zijn vrouw Maria, iets wat ook al tien jaar eerder in de huwelijkse voorwaarden was vastgelegd. Voorts legateerde hij zijn hele inboedel aan zijn vrouw, behalve de familieportretten, die na het eindigen van het vruchtgebruik naar slot
Zuylen moesten. De ouderportretten moesten echter meteen naar zijn zuster, douairière Jacoba Elisabeth van der Capelle gaan. Zuylenburgh, omschreven als huis, erve en tuin te Zuylen met de daartoe behorende gebouwen, genaamd Zuylenburg, alsmede de door hem aangekochte belendende twee huizen te Zuilen en hofstede De Ham te Vleuten, werden gelegateerd aan zijn neef Willem René, grootmeester bij Z.M. de koning. 

Uit de verdere bedeling aan derden in zijn testament, blijkt dat Willem Reinoud een gulle man was, die goed aan zijn personeel dacht. Zijn dienstbodes en tuinman of hun weduwen/weduwnaren kregen 200 gulden voor elk jaar dat zij in vaste dienst waren geweest, de arbeiders in vaste dienst te Zuilen ontvingen 50 gulden per dienstjaar.

Daarbij was hij blijkbaar nogal vrij in de godsdienstige leer, want hij schonk zowel aan de gereformeerde als aan de R.K. kerk: 1000 gulden aan de gereformeerde diaconieën van respectievelijk Den Haag, Westbroek, Zuilen en de R.K. diaconie armen van Zuilen en Maarssen. Verder schonk hij 9000 gulden aan de door hemzelf en zijn zuster opgerichte bewaarschool te Zuilen, plus het huis waarin de school was gevestigd. Een van de voorwaarden was wel dat
de school op dezelfde voet door zou gaan, toegankelijk voor kinderen van alle
gezindten.

Onder last van vruchtgebruik benoemde Willem Reinoud als erfgenamen voor de niet eerder benoemde zaken: voor 1/3 zijn zuster Jacoba Elisabeth, voor 1/3 de kinderen van zijn overleden broer Carel Emanuel en voor 1/3 de kinderen van zijn overleden broer Reinout Gerard. Zijn lievelingsneef was duidelijk Willem René van Tuyll, de zoon van zijn broer Carel (de zoon van broer Reinout heette ook Willem René). Deze erfde immers niet alleen alle bovengenoemde onroerende goederen waaronder Zuylenburgh, maar werd tevens genoemd als opvolger van Willems vrouw, die als executeur testamentair benoemd was (samen met C. Oortman, cassier) indien zij zou komen te overlijden.

Willem René van Tuyll van Serooskerken (1813-’78) (afb. 9.) Ook al had Willem René Zuylenburgh geërfd, zijn tante Maria had zolang zij leefde het vruchtgebruik. Tot haar overlijden, in 1871 op huize Rijngeest tOegstgeest, kon hij dus niet vrijelijk over het huis beschikken. Na de dood van
Maria werd een verkoopacte opgemaakt waarin Zuylenburgh verkocht werd aan Willem René voor 17.000 gulden: De buitenplaats genaamd Zuijlenburg met dubbele heerenhuizinge, stallingen, broeierij en verdere getimmerten, tuin, erf en grond, met de muur en schutting welke dienen tot afscheiding van den tuin der pastorie van de Hervormde Gemeente van Zuijlen en van het erf der Bewaarschool aldaar, alles staande en gelegen in de gemeente Zuijlen, aan de rivier de Vecht, strekkende uit dezelve rivier de Vecht tot aan de eigendommen van den heer kooper en verder twee naast elkaar staande huijzen met erven, grond, tuintje en weg, strekkende vooruit de Dorpsstraat tot aan den eigendom van den heere kooper, aldus de koopakte d.d. 26 juni 1872.29

Willem René verhuurde Zuylenburgh, wat blijkt uit de registers onroerende goederen.30 Van 1872 tot en met mei ’77 was de heer B. Langeveldt huurder, voor ƒ560,– per jaar. In deze jaren werden er diverse timmer-, smids-, metsel- , loodgieters- en verfwerkzaamheden aan het huis verricht. Een jaar lang worden er geen huurinkomsten vermeld, maar in mei 1878 werd het weer verhuurd,
echter nu voor het veel lagere bedrag van ƒ175,– per half jaar. Tot en met mei 1891 bleef het huis verhuurd, waarbij alleen de naam van de huurder in 1886 bekend is. Die huurder was de weduwe van Daniel Boissevain, geboren Lütge, die het huis voor 250 gulden huurde.31 Van 1892 tot ’98 was er geen sprake van verhuur en stond het huis vermoedelijk leeg.

Willem René had een groot bezit aan land opgebouwd, alleen al in de provincie Utrecht bezat hij ruim 500 ha. met wat daar op stond en ook in Wassenaar, Naaldwijk, ’s Gravesande en Den Haag bezat hij onroerend goed. Op 29 oktober 1878 overleed hij op slot Zuylen. In de memorie van aangifte van de nalatenschap van Willem René staat onder nummer 6 van de onroerende goederen
Zuylenburgh beschreven: een buitenplaats genaamd Zuylenburgh gelegen onder de gemeente Zuilen in het dorp, bestaande uit huis, stal en koetshuis, terrein van vermaak, boomgaard, moestuin en schuur, tesaam groot 1 ha 37 are en 10 centiare waardig geschat met de daarop aanwezige boomen en ander houtgewas 14.000 gulden.

Zijn weduwe, Françoise Margaretha van Weede, had in 1883 haar testament laten op maken, waarin zij al mijne onroerende goederen gelegen onder Zuylen, Westbroek en Utrecht, waaronder Zuylenburgh legateerde aan een achterneef van haar man, Frederik Leopold Samuel Frans, oudste zoon van Frederik Christiaan Hendrik en vrouwe Henriette van Pallandt. Françoise stierf kinderloos op 27 januari 1899. In haar nalatenschap wordt Zuylenburgh voor het eerst als ‘Groot Zuylenburgh’ aangemerkt: Het huis Groot Zuylenburgh met stal en koetshuis, plaats, tuin en verder aanbehoren.

Dit heeft ongetwijfeld te maken met de bouw van villa ‘Klein Zuylenburgh’, eveneens in haar bezit. Dit huis was in 1860 door haar man aan de overkant van de straat gebouwd, naar men zegt als huisvesting voor zijn ongetrouwde zusters. In de lijst van haar onroerende goederen staat bij ieder huis vermeld dat het verhuurd is, met de naam van de huurder.

Alleen bij Groot Zuylenburgh staat niets vermeld. Wellicht valt ook hier uit weer te concluderen dat het huis als zomerverblijf door de eigenaar gebruikt werd. Zuylenburgh werd in de nalatenschap geschat op een bedrag van 8.800 gulden. De verdeling van de opbouw van deze prijs is interessant. Het blijkt dat het huis geschat werd op 4000 gulden, de grond op 3000 gulden en het hout op 1800 gulden!33

Frederik Leopold Samuël Frans van Tuyll van Serooskerken (1858-1934) (afb. 10) Neef Frederik L.S.F. erfde het huis na het overlijden van Françoise in 1899. Vrijwel direct verkocht hij enkele onderdelen van Zuylenburgh, te weten een deel van de moestuin (A 356) en de schuur (A 355). In datzelfde jaar werd een prachtige kadastrale tekening van Oud-Zuilen vervaardigd (zie afb. 11). Hierop is te zien dat een wandeling is ingetekend in de tuin, die op verschillende plaatsen direct naar het terrein van slot Zuylen loopt. 34 

In 1902 zou Frederik de bewaarschool (A149) verkopen aan de ‘Vereeniging tot Verzekering van het duurzaam bestaan der bewaarschool te Zuilen’.

35 Waarom de schenking van het huis aan de bewaarschool door Willem Reinoud niet door was gegaan, staat nergens vermeld. In datzelfde jaar waren er problemen over de grenzen van zijn perceel met de eigenaren van aanpalende percelen, de gemeente en de kerk, en over het onderhoud van de walmuur langs de Vecht. Bij Raadsbesluit36 werd bepaald dat Frederik van Tuyll het onderhoud van de houten beschoeiing op zich moest nemen en de gemeente Zuilen dat van de weg en de stenen walmuur. De gemeente mocht wel de oever als los- en laadruimte blijven gebruiken, als het uitzicht maar niet belemmerd werd. Frederik deed hierbij afstand van alle rechten op de grond bij de oever.37

Dat Frederik in die tijd vaste bewoner van Zuylenburgh was, is niet waarschijnlijk. In ieder geval woonde hij van 1897 tot ’99 in Almelo, wat blijkt uit zijn brievenboeken uit die peri-
ode.38 Ook in 1903 woonde hij nog in Almelo waar hij het beroep van civiel ingenieur uitoefende, volgens de uittreksels uit de ‘kadastrale leggers van Zuilen en Catharijne met betrekking

tot de bezittingen van de heren van Zuilen’ uit 1903.39 Hieruit blijkt ook dat een kadastrale omnummering in dit jaar plaats vond, waarbij A 144 (het huis Zuylenburgh) omgenummerd werd tot A 437. Frederik werd in de jaren vlak na 1910 burgemeester van Zuilen. Hij kocht in die tijd (in 1914 en ’16) onder meer zes huizen aan de Dorpsstraat. In 1919 verliet Frederik met zijn vrouw Johanna gravin Schimmelpenninck Zuilen. Johanna maakte een jaar later haar testament op. Hierin legateerde zij het levenslange vruchtgebruik van haar nalatenschap aan haar man. Hij heeft dit legaat na haar overlijden, in 1922, echter NIET aanvaard. Hij was inmiddels ‘zonder woonplaats en reizende in het buitenland’. Bekend is dat hij aan astma leed en hiervoor diverse keren voor langere tijd in kuuroorden, o.a. Davos, verbleef.

Als enige erfgenaam had Johanna hun zoon Frederik Christiaan Constantijn benoemd. Bij de boedelscheiding na Johanna’s overlijden, in 1922, werd bepaald dat haar man een aantal beschreven meubels, zilver, kachels, koffers, vier slaapkamerameublementen en dergelijke erfde, met een totale waarde van ƒ32.500,–. Al het overige ging naar hun zoon F.C.C.40 Zo’n anderhalf jaar na het overlijden van Johanna hertrouwde Frederik L.S.F. met jonkvrouwe Judith Calkoen. Aan het einde van zijn leven woonde hij in Italië. Daar overleed hij te Locarno in 1934, waarna hij werd begraven te Muralto.

Blijkbaar was hij langere tijd voor zijn overlijden al ziek, want hij heeft diverse brieven nagelaten met daarin schetsontwerpen voor zijn graf en aanwijzingen over het verloop van de begrafenis.41
Frederik Christiaan Constantijn van Tuyll van Serooskerken (1886-1958) (afb. 12)

Frederik C.C. doorliep de Landbouwschool in Wageningen. Direct na zijn afstuderen, in 1910, werd hij benoemd tot secretaris in Westbroek en Achttienhoven, (volgens tegenstanders omdat zijn vader daar ambachtsheer en president kerkvoogd was). In 1913 werd hij bur­gemeester van Abcoude. In 1921, hij was inmiddels burgemeester van Zuilen en woonde op het slot dat hij huurde van zijn vader, kocht hij van zijn vader al diens bezittingen in Oud-Zuilen en alle heerlijke rechten. Ook Zuylenburgh staat vermeld in de lange rij van kadastrale nummers die verkocht werden.

Vader Frederik vertrok in dat jaar naar het buitenland, maar bleef in gedachten en op papier betrokken bij de gang van zaken in Oud-Zuilen. Diverse brieven zijn bewaard waarin vader zijn zoon vragen stelt over de bedrijfsvoering en zijn hulp hierbij aanbiedt, wat niet altijd in dank aanvaard werd. Uit alles blijkt toen al de financiële druk om alle bezittingen in stand te houden.42 Deze druk werd blijkbaar op termijn te hoog; in 1951 besloot Frederik C.C. het slot en de tuin onder te brengen in een stichting.

Frederik heeft Zuylenburgh steeds verhuurd; vanaf 1935 tot ’53 aan de familie Norbruis. De huurprijs was bij aanvang van deze periode ƒ800,– per jaar. Obbe Norbruis (1894-1970) was in deze jaren burgemeester van Zuilen. Hij was in 1935 met zijn familie uit Schoonebeek gekomen en startte zijn ambtelijk leven in Oud-Zuilen met Zuylenburgh als privé basis. Op bijgaande foto (afb. 13) is een deel van de familie Norbruis te zien, vermoedelijk in 1935 kort na de verhuizing. Aan het eenvoudige meubilair dat de familie meegenomen had uit het arme Drenthe, is goed te zien dat het beroep van burgemeester toen geen vetpot was.

Toen Oud-Zuilen in 1953 opging in de gemeente Maarssen verloor Norbruis zijn functie en verliet hij Zuylenburgh. Jaren later schreven hij en twee zoons hun herinneringen op aan het huis waar zij zo lang hadden gewoond (zie bijlage 2 en 3). In deze persoonlijke verhalen is onder andere een uitgebreide beschrijving van het huis te lezen: ‘Alles was groot: het huis, de schuur, de tuin en de daar aanwezige woudreuzen.

Men stapte het huis niet binnen, maar men betrad het. Via de treden van de stoep en de zware voordeur ging men de hal binnen. Wij noemden het de gang en dat was het ook, maar wel erg breed en lang, met een witmarmeren vloer en aan het eind de glazen tuindeuren. De eerste deur rechts naar de woonkamer, de eerste deur links naar “vaders kamer”, De woonkamer en suite met de salon
daarachter. Samen vormden zij een ruimte die ’s winters nooit echt warm te stoken was (centrale verwarming ontbrak). Tegenover de salon, de keuken.

Dit was oorspronkelijk een dienstkeuken geweest. Van hieruit een trapje naar de leveranciers ingang en vandaar weer een trapje naar de oorspronkelijke keuken. Deze lag onder de dienkeuken en maakte deel uit van het keldercomplex dat onder het gehele huis lag. Hier was vroeger gekookt op een gemetseld fornuis dat nog functioneerde. Wie naar de kelder ging moest nader preciseren naar welke kelder. Er was een kelder onder de huiskamer, hier werden blikken stampot en stukken vet opgeslagen om in geval van evacuatie de vluchtelingen te voeden. Later werd er antraciet in gestort en aardappelen. Een kelder onder “vaderskamer”. Hier werd een rek getimmerd om gasmaskers op te slaan. Later werden hier appels bewaard. Bij gebrek aan kisten werd de hele kelder vol gestort met appels. De kelder onder de salon was in twee delen gesplitst. 

Het voorste deel voor weckflessen. In het achterste deel van alles, onder andere Keulse potten met zuurkool en eieren in waterglas. In mei 1945 werden de wapens van Duitse militairen hier opgeslagen’. Verder is onder meer te lezen dat Zuylenburgh tijdens de Tweede Wereldoorlog in gebruik werd genomen door een NSB-burgemeester en na de oorlog door de Engelsen als kantoor. 

Of dat de bellen in elke kamer hun eigen toonhoogte hadden, zodat de geoefende oren van het personeel in de keuken hoorden in welke kamer men hen verwachtte. Ook wordt verhaald over de klokkestoel op het dak, die daar in 1936 van af viel toen de klok te hard werd geluid uit blijdschap vanwege de verloving van prinses Juliana. Tientallen persoonlijke herinneringen, waaruit een grote
liefde voor het huis en de jaren daarin gewoond blijkt.

P. Bender

In 1960, twee jaar na zijn overlijden, werden de vele onroerend goed bezittingen van Frederik gelegateerd aan zijn vrouw, zes kinderen en twee kleinkinderen. Zuylenburgh behoorde hier vanzelfsprekend ook toe.43 De erven verhuurden het huis tot 1981 en verkochten het een jaar later aan de heer P. Bender.44 Hij heeft in het huis en het koetshuis enkele verbouwingen verricht
waarvoor hij subsidie aanvroeg bij het ministerie van WVC, hetgeen hem niet verleend werd. Nadat Bender hiertegen in beroep was gegaan, heeft hij alsnog van de Provincie een subsidie à ƒ26.732,– ontvangen.45

E.R. Degenaar (*1958 ) en L.A. Vrij (*1966)

Veel deed Bender verder niet aan het huis. Toen de heer Degenaar en mevrouw Vrij het in 2005 kochten,46 bevond het zich in sterk verwaarloosde staat. De grootscheepse restauratie duurde bijna twee jaar, waarbij het huis in zijn originele staat – met wat hedendaagse aanpassingen – werd teruggebracht. Deze restauratie, uitgevoerd door het Loenense aannemersbedrijf Verwoerd, werd
in 2007 bekroond met de bronzen troffel, een prijs die de gemeente Maarssen jaarlijks uitreikt aan het meest zorgvuldig gerestaureerde pand binnen haar gemeentegrenzen. Een nieuw element dat de eigenaar – zelf fervent verzamelaar en kenner van o.a. Nederlandse en astronomische uurwerken – aanbracht, is een variant van het centrum gedeelte van het Eyse Eisinga planetarium in Franeker (afb. 14). Dit is gebouwd onder leiding van en door Piet de Ruiter, momenteel een der meest getalenteerde Nederlandse uurwerkmakers met een sterk gevoel voor de 18de eeuw, in samenwerking met Sjaak Lagerweij en Albert Hoogendoorn (firma Verwoerd).

De twee lantaarns aan weerszijden van de voordeur, bekroond met een koperen aarde- en een hemelbol, verwijzen hiernaar. De eigenaar heeft zelfs de naam van het huis aangepast en veranderd in ‘planetarium Zuylenburgh’.

Zo is dit pand, ruim 250 jaar na haar bouw, weer in oude glorie hersteld en in staat ook de komende eeuwen te trotseren. Drs. Juliette J.M.A.M. Jonker-Duynstee 2009

Literatuur

Aa, A.J. van der, Aardrijkskundig woordenboek Nederland 1851, deel XIII, blz. 327
Christemeijer, J.B., Het lustoord tussen Amstel en Grebbe, 1837, I, blz. 98/99.
Craandijk, J., Wandelingen door Nederland met pen en potlood deel 2, 1876, blz. 254.
Luttervelt, R. van, De buitenplaatsen aan de Vecht, Lochem 1948 Munnig Schmidt, E. en A.J.A.M. Lisman, Plaatsen aan de Vecht en Angstel, Alphen aan de Rijn 1997
Tromp, H. Private country houses in The Netherlands, Zwolle 1997
Herwaarden, G. van, Buitenplaatsen, Zwolle 1998
Heurneman, M. en B. van Santen, De Utrechtse wijken-noordwest, SPOU, z.j
Gaasbeek, F. (eindred.), Maarssen, geschiedenis en architectuur, SPOU, Zeist 2007

Bronnen:

Het Utrechts Archief

– archief slot Zuylen

– Dorpsgerechten Oud-Zuilen

– Notariële archieven

– Archief Ned.Hervormde kerk gemeente Zuilen

Archief Maarssen

Met dank aan de heren C.Bloemendaal, A.J.A.M. Lisman, B. Visschedijk en E. Munnig Schmidt voor
het delen van hun kennis.

Noten

1 Slot Zuylen was van 1617-56 in handen van Adam van Lokhorst. Zijn dochter, Anna Elisabeth, trouwde met Gerard van Reede, heer van Nederhorst, Kortenhoef, Vreeland, Overmeer en
Horstermeer. Hun dochter, eveneens Anna Elisabeth geheten, trouwde in 1665 met Hendrik
Jacob van Tuyll van Serooskerken, waardoor slot Zuylen in handen kwam van de familie Van
Tuyll.

2 Monumentenzorg, d.d. 29-8-1984. Kad. Aanduiding MD103, objectnr MAA-34. “Gebouw met erf, circa 1750, neo classicisme. Herenhuis met erf aan de Vecht, aan de voorzijde door een hekwerkje van de straat gescheiden. In de siertuin voor het pand staan twee grote beuken en een eik. Links achter het pand staat het voormalig koetshuis (thans om te bouwen tot woonhuis). Het pand is aan twee zijden toegankelijk via een oprijlaan, die naar de ingang op de bel-étage leidt. Het pand is vierkant, heeft een rood pannen afgeplat schilddak en is symmetrisch opgebouwd. Er is een brede geprofileerde kroonlijst, bakstenen hoekpilasters en een risalerend middendeel. In dit middengedeelte bevindt zich de ingang met geprofileerd deurkalf en een snijraam.

Het geheel wordt omlijst door een pilasterstelling met hoofdgestel. De omlijsting loopt door rond het daar bovengelegen venster en heeft een segmentboogvormige afsluiting met decoratief patroon. Op de bel-étage en de eerste verdieping zijn 6-ruits schuifvensters metluiken. De vensters van het souterrain zijn draaivensters met roeden en luiken. De dakkapel in het midden boven de kroonlijst heeft een 4-ruits draaivenster. Op de hoeken van het dak staan grote schoorstenen. In de linker zijgevel is een hoog 15-ruits schuifvenster”. Het huis is van architectonische betekenis vanwege bouwtype en symmetrische voorgevel met omlijste deurvensterpartij en vanwege de bijzondere ligging in het dorpsgezicht.”

3 Kaartboek Zuylen, HUA inv. nr 283.

4 C. Specht, Caerte van de Vrijheid der stadt Utrecht volgens decisie van den jare 1539, 1696,
onder meer afgebeeld in M. Donkersloot-de Vrij, De Vechtstreek, Weesp 1985, blz. 86-87.

5 I. Tirion, Kaart van de stad Utrecht en derzelver vrijheid, 1757 (UBA, 64-32-44).

6 Struick, J.E.A.L., Zuilen, 1973.

7 Daniel Stoopendaal, ‘Het Dorp ZUYLEN; en daer neven het (1) land- / huis van Juffr: du Pon.’

‘Le Village de ZUYLEN avec (1) La maison de/Mademoiselle du Pon.’ ‘7’, 1710-1719, ets, HUA
cat. nr. 201012. Vergelijk het dak en schoorstenen van Groenhoven (1) met die van Zuylen-
burgh, zij zijn zeer gelijkend.

8 Prent opgenomen in: Jan de Beijer, 18de eeuwse gezichten van steden, dorpen en huizen, deel II, drs. H. Romers, Alphen aan de Rijn 1994.

9 D. Verrijk, Gezicht op Zuilen, KHA, Atlas Munnichs van Kleef nr. 642.

10 Anonieme kunstenaar (J. Versteegh?), ‘het Dorp Suijlen 1756’ , grafiet, uit het zuiden, HUA cat.
nr. 200995, uit het noorden cat. nr. 200996.

11 D. Verrijk , ‘Het Dorp Zuilen bij Utrecht’, 1760-1780, pen en penseel, HUA, cat. nr. 200997.

12 Anonieme prent uit ca. 1788, afkomstig uit Vaderlandsche gezichten / Tegenwoordige Staat der Vereenigde Nederlanden, uitgegeven in 1788. Op de titelpagina van de tiende prentenserie staat het jaartal 1788 vermeld: ‘In den Jaare 1788 naar ’t leven getekend door J. Bulthuis, en in ’t koper
gebracht door K.F. Bendorp, [...]’. De prent heeft aan de achterzijde een beschrijving van het
dorp Kockengen (anoniem, 19de-eeuws handschrift). HUA cat. nr. 201002.

13 ‘Maarssen-geschiedenis en architectuur’, SPOU-uitgave 2008, blz. 167 (HUA, NA U178a6-31/2).

14 Dit akkoord is ook geregistreerd, op 5 juni 1752: HUA, Dorpsgerechten, toegang 49, inv. nr.
2460 (1731-1766), folio 108 v.

15 HUA, 242-A 3, acte nr. 70 ‘huysinge, erve en grond, geapproprieert tot bakkerye, met bakkersgereedschap op de hoek aan de Valbrugh’.

16 HUA, Dorpsgerechten, toegang 49, inv.nr. 2460.

17 Diederik woonde op slot Zuylen en voltooide in 1752 een grootscheepse verbouwing aan het slot naar ontwerp van Jacob Marot, waarbij het grimmige verdedigingskasteel verbouwd werd tot een modern, bewoonbaar geheel. Als oudste zoon bezat hij het leeuwendeel aan land en goederen. Alleen al in Oud-Zuilen waren dit, naast het slot, alle landerijen onder Zuilen gelegen tussen de Vecht en de Groeneweg, van de Clop tot aan de Westbroekse watermolen, het gerechtshuis, de rechten van tol en visserij, diverse huizen in Zuilen, een steenoven, pannenbakkerij en twee tichelarijen, veel bouwland en houtgewas.

18 HUA, Archief slot Zuylen, inv. nr. 1272. Een inboedellijst zit hier echter, ondanks de vermel-
ding, niet bij.

19 Dubois, P.H. en S., Zonder vaandel, biografie Belle van Zuylen, Amsterdam 1993, blz. 110.

20 HUA, Archief slot Zuylen, inv. nr. 1272.

21 Ibidem, inv.nr. 1268. De oudste zoon Frederik, ook wel ‘dolle Frits’ genoemd, kon het blijkbaar niet goed vinden met zijn stiefmoeder Johanna Elisabeth, die na de dood van Jan Maximiliaan op Kasteel Heeze bleef wonen. Toen zij een brief van Frederik aan een vriend onder ogen kreeg met daarin de tekst: ‘Quand la vieille folle sera morte on dansera au chateau!’ (Als die ouwe zottin dood is zal er op het kasteel gedanst worden!), heeft ze hem woedend onterfd. Coppens, T. in Museumtijdschrift VITRINE zomer 1998. Johanna was blijkbaar wel erg gesteld op de jongste vier kinderen uit het eerste huwelijk van haar man en hun kinderen; in haar testament van 1766 bedeelde zij ze met bedragen vanaf 100.000 gulden en meer, haar huis in Den Haag en de heerlijkheid Heeze. Zelfs Frits erfde nog 150.000 gulden ...

22 HUA, Archief slot Zuylen, inv.nr 1272.

23 Deze informatie komt van de heer C. Bloemendaal uit Maarssen, die dit wel opgetekend heeft ten tijde van een vroeger onderzoek, maar helaas zonder bronvermelding. Ik heb het niet terug
kunnen vinden.

24 HUA, Archief slot Zuylen, inv. nr. 36. De erfpacht situatie rond dit gebied moet nog verder uitgezocht worden. In 1754 moest erfpacht betaald worden aan Ormea, here van Papendorp, nu,
in 1804 wordt gesproken over een betaling aan de heer van Cattenbroek.

25 Deze asbak werd ook al in 1750 genoemd in de overdracht van vruchtgebruik van de twee genoemde huisjes. Deze waren, met de asbak, toen eigendom van de kerk. Dorpsgerechten, inv.
nr. 2460, folio 95. Een asbak was een bekend verschijnsel in die tijd. Het was een vuilopslagplaats
waar men de as uit de kachels en afval kon storten. Dit afval werd vaak een paar keer per jaar bij
opbod verkocht aan boeren, die het als mest voor hun land gebruikten.

26 Jaarboekje Nederlands Patriciaat, 75ste jaargang 1991, blz. 174.

27 Johanna Maria was een dochter van Willem René, maarschalk van den lande Utrecht, die weer
een zoon was van Diederik Jacob. Willem René en zijn vrouw, Johanna Catharina Fagel, kregen
zeven kinderen: Diederik Jacob (1772), Hendrik (1773), Carel Emmanuel (1775), Willem Rein-oud (1777), Jacoba Elisabeth (1781), Johanna Maria (1783) en Reinoud Gerard (1786). HUA,
toegang 76, inv. nr. 1091.

28 Ibidem

29 HUA, Archief Slot Zuylen, inv. nr. 36.

30 Ibidem, inv. nr. 191, 187, 188.

31 Ibidem, inv. nr. 294.

32 Ibidem, inv. nr. 1238.

33 Ibidem, inv. nr. 1238.

34 ibidem, inv. nr. 330.

35 Ibidem, inv. nr. 98.

36 Nr. 32 van 21 augustus 1902.

37 Ibidem, inv. nr. 296.

38 Ibidem, inv. nr. 1352.

39 Ibidem, inv. nr. 288.

40 Op slot Zuylen verleden, in tegenwoordigheid van D.M. Plomp en D.Schroor, notaris G.James
te Maarssen, ibidem, inv.nr. 1360.

41 HUA, ibidem.

42 Ibidem, inv.nr. 8.

43 Acte verleden bij notaris A.M Brouwer te Utrecht, d.d. 27 januari 1960.

44 Koopcontract verleden op 22 september 1982 bij notaris G.H. van Empel te Utrecht. Verkopende erfgenamen waren: Hans Georg Inundat als lasthebber van: Frederik Leopold Samuel Frans, Willem René Albert, Everard Constantijn Marie, Johanna Wilhelmina, Henriette Françoise Margaretha, Brigitte Barbara Renée en Agnes, allen Van Tuyll van Serooskerken.

45 Archief gemeente Maarssen, 1-853.3.

46 Acte verleden bij notaris A. Buma te Amsterdam d.d. 9 januari 2006. In 1991 had een kadastrale
omnummering plaatsgevonden van D 103 naar D 183.

Bijlage 1 Lijst van eigenaren Zuylenburgh

1737-’52 Willem Witsen, schepen van Zuilen en Swesereng en Neeltje Dirkze

1752-’63 Jan Maximiliaan van Tuyll van Serooskerken (1710-’62), generaal majoor ten diensten
dezer lande. Waarde in 1763 getaxeerd op 11.000 gulden

1763-1801 Frederik Christiaan Hendrik Van Tuyll van Serooskerken (1742-1805), zoon, via vererving.

1784 bewoner: Hermanus van Vianen (1712-1791), raadsordinaris aan het hof van Utrecht
-1804 Anne Molenaar en Albertus Verhoesen.

1804-’25 Jhr Cornelis Backer Hendriksz, na zijn overlijden in 1819 zijn vrouw Agnes Maria Dedel
en vier kinderen. Koopt het huis voor ƒ13.700,–.

1825-’43 G.N. Laan, controleur (ontvanger der directe belastingen te Utrecht) wonende te Zuilen, koopt het huis voor ƒ8.600,–.

1843-’47 Johanna Maria vTvS (1783-1847). Koopt het huis voor ƒ15.500,– via haar gemachtigde,
Jacob Gerard van Nes, lid van de Tweede kamer der Staten Generaal en ridder van de Nederlandse Leeuw.

1847-’64 Willem Reinoud baron vTvS, ‘generaal in Engelschen dienst’ (1777-1864), door vererving van zijn zuster Johanna Maria.

In 1850 koopt W.R de drie naast gelegen arbeidershuisjes met tuin, sectie A 147 t/m 150 voor ƒ2000,– erbij.

1865-’78 Willem René baron van vTvS (1813-’78) ‘grootmeester van het huis des Konings’, door vererving van zijn kinderloos gestorven oom. Van 1864 tot aan haar overlijden in 1871 had de weduwe van Willem Reinoud, baronesse Maria Deutz van Assendelft het vruchtgebruik van Zuylenburg. In 1872 werd Zuylenburgh en twee ernaast liggende huizen alsnog door hem gekocht voor ƒ17.000,–. Na zijn overlijden in 1878 wordt het huis geschat op 14.000 gulden.

1872-’77 huurder: B. Langeveldt-Barus voor ƒ530,– per jaar.

1878-’99 weduwe van Willem René, Françoise Margaretha van Weede (1823-1899), wonende op slot Zuylen.

1899-1921 Frederik Leopold Samuel Frans baron vTvS, ingenieur (1858-1934), achterneef, via ver-
erving. Erfde ook slot Zuylen.

1905 huurder: Dhr Eekhout

1911 huurder: M.A. Plomp

1921-’58 Frederik Christiaan Constantijn baron vTvS (1886-1958), zoon van Frederik Leopold, opperkamerheer van H.M. de Koningin. Hij woonde op slot Zuylen. Bracht dit in 1951
onder in de Stichting slot Zuylen.

-1935 huurder: dominee Bootsma, legerpredikant

1935-’53 huurder: O. Norbruis, burgemeester van Oud-Zuilen

1953-’81 huurder: familie Schuit

1958-’82 erven van F.C.C. van Tuyll van Serooskerken

1982 -2005 Peter Bender

2005 - Engelbertus Rudolf Degenaar en Louise Alexandra Vrij

Bijlage 2 Bespiegelingen van Dick Norbruis (1930-2005) die van 1935 tot 1953 woonde op ‘Groot Zuylenburg’

Het dorpje Zuilen kende in 1935 alles. De adel zetelde in het kasteel, de geestelijkheid in de pastorie, de magistraat in ‘Groot Zuylenburg’ en de bourgeoisie in ‘Klein Zuylenburg’, de lijfeigenen woonden met de kleine middenstanders samen in de dorpsstraat in het ‘Rechthuis’ woonde een boer. De bewoners van het grote huis worden gerekend tot de heersende klasse en aanvankelijk gedroeg men zich tegenover ons als tegenover de kasteelheren. Toen we er pas woonden nam men voor ons, de zonen van de burgemeester de pet af en mompelden ‘dag jonker’.

Groot Zuylenburg

‘Alles was groot: het huis, de schuur, de tuin en de daar aanwezige woudreuzen. Men stapte het
huis niet binnen, maar men betrad het. Via de treden van de stoep en de zware voordeur ging men
de hal binnen. Wij noemden het de gang en dat was het ook, maar wel erg breed en lang, met een
witmarmeren vloer en aan het eind de glazen tuindeuren. De eerste deur rechts naar de woonkamer, de eerste deur links naar “vaders kamer”, De woonkamer en suite met de salon daarachter. Samen vormden zij een ruimte die ’s winters nooit echt warm te stoken was (centrale verwarming ontbrak).

Tegenover de salon, de keuken. Dit was oorspronkelijk een dienstkeuken geweest. Van hieruit een
trapje naar de leveranciers ingang en vandaar weer een trapje naar de oorspronkelijke keuken. Deze lag onder de dienkeuken en maakte deel uit van het keldercomplex dat zonder het gehele huis lag.
Hier was vroeger gekookt op een gemetseld fornuis dat nog functioneerde. Wie naar de kelder ging
moest nader preciseren naar welke kelder. Er was een kelder onder de huiskamer, hier werden blik-
ken stampot en stukken vet opgeslagen om in geval van evacuatie de vluchtelingen te voeden. 

Later werd er antraciet in gestort en aardappelen. Een kelder onder “vaderskamer”. Hier werd een rek getimmerd om gasmaskers op te slaan. Later werden hier appels bewaard. Bij gebrek aan kisten werd de hele kelder vol gestort met appels. De kelder onder de salon was in twee delen gesplitst. Het voorste deel voor weckflessen. In het achterste deel van alles, onder andere Keulse potten met zuurkool en eieren in waterglas.

In mei 1945 werden de wapens van Duitse militairen hier opgeslagen. Iedere kelder had een zware deur met een sleutel van stevig formaat. Het patroon met de lege gang waarop de kamers uitkwamen deed zich niet alleen voor in de kelders en gelijkvloers, maar ook op de eerste verdieping. Hier kwamen zes kamers op de gang uit, de zevende deur gaf toegang naar de zoldertrap.

Meer nog dan de kelder bood de zolder gelegenheid om te fantaseren. De vier afgetimmerde meidenkamers waren nog wel zakelijk, maar in de donkere nissen achter de rookkanalen waren geheimen verborgen. In het midden van de zolderruimte was een houten platform getimmerd en van hieraf ging de trap naar een zolderluik dat met twee haakjes was vastgezet. Als dit luik was opgelicht kon je je op het dak hijsen en was het uitzicht groots. Het bouwwerk naast het huis noemden we “de schuur”.

De kubieke inhoud was groter dan dat van vier arbeidershuisjes. Beneden was er ruimte voor enkele rijtuigen en was er een stal voor vier paarden. De verdieping was in drie gedeelten gesplitst. Er was een tuigkamer, een grote hooizolder vanwaar men met een trapje de lager gelegen voerzolder boven de paardenstal bereikte. De tuin was L vormig, een hectare groot en gemarkeerd door vijf woudreuzen. Het dwarse deel van de L liep evenwijdig aan de Dorpsstraat tot achter de bakkerij van Lamfers.’

‘De eerste rantsoenering in oorlogstijd betrof de brandstoffen. De toewijzing werd afgeleid van het
verbruik in het voorafgaande jaar. Hierover moest de leverancier dus informatie verschaffen. Nu was 1939-1940 een strenge winter geweest en er was veel verstookt. We hadden in Groot Zuylenburg vijf kachels; de Juncker& Ruh in de woonkamer, een haard in de salon die nooit goed warm te krijgen was, een Salamander in de keuken, een Salamander in de studeerkamer en een Godin in vaderskamer. De Juncker & Ruh en haard waren fijnproevers, die alleen antraciet konden verdragen. Door het ontbreken van c.v. was het niet mogelijk het huis vorstvrij te houden en door de brandstofrantsoenering werd dit probleem vergroot. De eerste activiteiten in de badkamer bij strenge vorst dan ook uit het breken van het washandje en een gat plassen in de bevroren w.c. De keukenkachel verteerde alle brandstof maar werd in de vooroorlogse jaren vooral met cokes gestookt.

Het rendement van deze kachel was hoog, omdat die midden in de keuken stond. De kachelpijp die ettelijke meters lang was, was met ijzerdraad opgehangen. Ter plaatse waar hij in het rookkanaal verdween kon je hem met de hand aanraken zonder je te branden, maar dan moest je als klein kind wel klimmen, eerst op het aanrecht, vandaar op de ombouw van de kraan, een houten kastje, vandaar op de ombouw van de trap naar de leveranciers ingang. In de herfst van 1940 arriveerde een schip met turf.

Dat ging nog buiten de rantsoenering om. De lading werd aan de dorpsbewoners verkocht en een
zeer aanzienlijk deel kwam bij ons in de schuur. Vlak achter de schuur stond een enorme kastanje-
boom. Die werd in de oorlog geveld. Het hout werd opgestookt.’ (afb. 18) ‘Dolle dinsdag was de dag van de geruchten. NSB-ers vluchtten, sommige Duitsers ook. Het verzet kwam in actie. Er werden kopspijkers gestrooid en brandbommen geplaatst. In een nabijgelegen dorp was een burgermeester door de Duitsers gefusilleerd.

Toen kwam de Ortskommandant bij ons op bezoek, samen met een Nederlands sprekend figuur. Vader kreeg de opdracht om sabotage te voorkomen. Bij hun gesprek hadden ze hem gerustgesteld: “Es ist hier nicht so schlimm Herr Bürgermeister”. Vader vroeg Baron van Tuyll om raad. Diens advies was; “Weg wezen”. Vader verdween op de fiets. Evenals andere avonden werd een radio van zolder gehaald om naar Radio Oranje te luisteren. Voor alle zekerheid zat mijn broer Hessel boven op wacht. De uitzending was nog maar net begonnen of Hessel riep naar beneden: “De Duitsers zijn terug”. Mijn beide broers, die in de omgeving ondergedoken zaten, vluchtten snel weg en ik bracht de radio naar de geheime bergplaats op zolder. Er werd gebeld. Er volgde een verhoor, ze probeerden te weten te komen waar mijn vader was. Wij wisten het niet. Hij belde ons later op en bleek ergens in Zuilen te zijn. Mijn moeder en ik sliepen de eerstvolgende nacht bij de familie Van Tuyll. We sloten Groot Zuylenburg af. 

Mijn ouders vertrokken kort daarop naar familie elders in Nederland. Ik bleef in Zuilen. Eerst bij de familie Van der Wilt die er de molens beheerde, later bij de familie Lamfers (bakkerij). Groot Zuylenburg kort na ons vertrek in beslag genomen door een NSB burgemeester met trawanten’.

Bespiegeling van Hessel Norbruis (1922-2006) die van 1935 tot 1949 woonde op Groot Zuylenburg’
De ‘ondergrondsen’ begonnen de Duitsers hoe langer hoe meer dwars te zitten. Om de bewegingen
van Duitse troepen te hinderen werden op de wegen zo nu en dan kopspijkers gestrooid. Zo kwam
dan op een dag een Duitse officier op het gemeentehuis met de opdracht dat de burgemeester
moest zorgen dat de wegen vrij bleven. Vader zei toen: “Hoe moet ik dat doen, moet ik met een
bezem de straat schoonmaken”? Met welk recht vraagt u dat van mij?” Waarop de Duitser zijn pistool trok en zei: “Wir haben nur ein Recht” en vertrok. Vanaf die tijd was vader zeer bedacht op zijn veiligheid en belde regelmatig naar huis als hij weg was.” Zo ook op de dag waarover mijn broer Dick heeft geschreven. Ik vluchtte die dag weg, heb nog een dag verborgen gezeten in een kuil in de tuin.

Daarna op verschillende adressen in Zuilen, waaronder een stal boven de koeien. Toen kwam de bevrijding. Groot Zuylenburg stond verlaten. Het Militair Gezag verbood ons om in huis te gaan. Immers het was bewoond geweest door een NSB burgemeester. Dus konden we, met
mijn ouders, er niet in. De Engelsen arriveerden in Zuilen. De C- Company van Kings Own Yorkshire Rifle Regiment. Een kapitein kwam naar voren en liep naar mij toe. ‘Do you speak English’, ‘Yes sir’.

Hij: ‘I need some interpreters’ Ik: ‘I am your interpreter’. De kapitein vroeg mij; ‘I need an office’ Ik
wees hem op Groot Zuylenburg, dus namen we ons huis weer in bezit . In mijn studeerkamer kwam
het Office. Vader en moeder kwamen weer thuis.

De Engelsen bleven in Zuilen, omdat daar alle Duitse troepen ontwapend moesten worden. Ook
moesten ze ondervraagd worden om uit te kunnen maken of het oorlogsmisdadigers waren. Tegenover ons huis aan de overkant van de Vecht was een park. Daar verbleven de Duitsers. Duitse officieren werden ontwapend in onze voortuin. De wapens werden opgeborgen in de ‘wijnkelder’.
De grote sleutel werd door de sergeant majoor opgeborgen. Schildwachten liepen dag en nacht om
de gevangenkampen, maar ook rondom ons huis.

Bijlage 3 Notities van O. Norbruis (1894-1970), burgemeester,
bewoner van Groot Zuylenburg van 1935-1954

Het was in de mooiste tijd van het jaar dat we ons Zuilens verblijf betrokken, 15 juli.
Een verhuizer uit Schoonebeek bracht alles in een dag over en kon toen samen met stoffeerders, die
reeds vooraf waren gegaan om gordijnen op te hangen en veel vloerbedekking aan te brengen, alles
voorlopig een plaats geven. Zelf gingen we met een voor dit doel gehuurd autobusje waarin we met
ons acht zielen hadden plaatsgenomen, terwijl de nodige handbagage en een paar rijwielen tevens
met de bus konden worden meegenomen. Bij het verlaten van onze ambtswoning in Schoonebeek
lieten wij naast vele kostbare herinneringen en vele in de loop der jaren verkregen vrienden nog

Het huisnummer aan de Dorpsstraat nr. 17 is een waarde van schatting, omdat in de loop van de van de twintigste eeuw, percelen in het dorp Oud-Zuilen nog al eens veranderde van nummering. Men moet en kan er dus niet helemaal van uitgaan, dat dit huisnummer ook daadwerkelijk in het heden de huidige woning is.

In het jaar 1912, ontstaan de perceelnummers: 458 en 459, kadastersectie A, toenmalige gemeente Zuilen. Bij de bouw van een nieuwe woning. Na 1 januari 1954 worden de percelen samengevoegd, met daarbij ook andere percelen tot het perceelnummer: 74, kadastersectie: D, toenmalige gemeente Maarssen. In 1961 worden er nieuwe woning ontwikkeld, op de plek van het huidige huisnummer: 17. Hierbij wordt het perceel weer gesplitst in de percelen 110 en 111, kadastersectie: D, toenmalige gemeente Maarssen.

Bron: HUA, 1294 6192 (1192), 1937 mei 4-1937 aug. 19 1192.46 A459 Slot Zuylen 25-06-1937

Op vrijdag 27 juni 1937 werd ten overstaan van de Maarssense notaris Cornelis Johannes Rijsterborgh een akte verleden. Hierbij verkocht Johannes Feddema, oud-gepensioneerd gemeenteambtenaar van Zuilen, het huis aan de Dorpsstraat nr. 17 aan de heer Frederik Christiaan Constantijn van baron Tuyll van Serooskerken voor f. 3.800,-.

Beschrijving van akte.

Deel 1

Bron: HUA, 1294 6192 (1192), 1937 mei 4-1937 aug. 19 1192.46 A459 Slot Zuylen 25-06-1937

Op vrijdag 27 juni 1937 werd ten overstaan van de Maarssense notaris Cornelis Johannes Rijsterborgh een akte verleden. Hierbij verkocht Johannes Feddema, oud-gepensioneerd gemeenteambtenaar van Zuilen, het huis aan de Dorpsstraat nr. 17 aan de heer Frederik Christiaan Constantijn van baron Tuyll van Serooskerken voor f. 3.800,-.

Beschrijving van akte.

Deel 2

Bron: HUA, 1294 6192 (1192), 1937 mei 4-1937 aug. 19 1192.46 A459 Slot Zuylen 25-06-1937

Op vrijdag 27 juni 1937 werd ten overstaan van de Maarssense notaris Cornelis Johannes Rijsterborgh een akte verleden. Hierbij verkocht Johannes Feddema, oud-gepensioneerd gemeenteambtenaar van Zuilen, het huis aan de Dorpsstraat nr. 17 aan de heer Frederik Christiaan Constantijn van baron Tuyll van Serooskerken voor f. 3.800,-.

Beschrijving van akte met de verkoopsom.

Deel 3

Download (144) de kadastrale hypotheken no. 4 akte (fragment) van verkoop van de vroegere woning aan de Dorpsstraat nr. 17 te Oud-Zuilen. Waarbij op donderdag 21 mei van het jaar 1942, ten overstaan van de Maarssense notaris mr. Hendrik Pieter Vader de woning werd verkocht door de heer Anthonie Homburg aan meneer Mees Niekerk voor de verkoopsom van f. 2.200,-.

Download (144) (link) 1-2.pdf

Download (144) (link) 2-2.pdf

Bron: HUA, 1294 7714 (1514), 1955 jan. 15-1955 febr. 1 D63 h4 1514.4.

Op dinsdag 11 januari van het jaar 1955 ten overstaan van de Maarssense notaris Hendrik Pieter Vader waarbij Ir. Frederik Christiaan Constantijn baron van Tuyll van Serooskerken van Zuylen het huis aan de Dorpsstraat nr. 24 te Oud-Zuilen verkocht voor f. 9.500,- aan de heer Hendrik Blauwendraad. Eerder door de baron verkregen door ruil met de grondruil met de gemeente Zuilen op 25 juli 1932 ten overstaan de van notaris James.

Download (103) de notariële akte van verkoop (fragment) betreft de woning aan de Dorpsstraat nr. 26. Op vrijdag 1 november 1929 werd deze woning ten overstaan van notaris mr. Louis Gabriël James te Maarssen verkocht door de heer Hermanus Bos aan de heer ir. Frederik Christiaan Constantijn baron van Tuyll van Serooskerken van Zuylen voor de verkoopsom van ƒ 6.700,-.

Download (103) (link) 1-3.pdf

Download (103) (link) 2-3.pdf

Download (103) (link) 3-3.pdf

Bron: HUA, 1294 7837 (1637), 1959 nov. 6-1959 nov. 19 1637.18.

Op zaterdag 7 november 1959 verscheen ten overstaan van de Utrechtse notaris mr. Albert Markus Brouwer de heer Heiko Wierenga, kandidaat-notaris, wonende te Utrecht. Hij handelde als lasthebber van de volgende personen:

• De hoogwelgeboren barones Lucile Agnes van Lynden, douairière van ir. Frederik Christiaan Constantijn baron van Tuyll van Serooskerken van Zuylen.
• De heer Frederik Leopold Samuel Frans baron van Tuyll van Serooskerken.
• De hoogwelgeboren gravin Angelika Eleonore Barbara Elisabeth Claudine Helene von Lüttichau, gehuwd met W. H. Crommelin. Zij handelde als moeder-voogdes over haar twee minderjarige kinderen uit haar eerste huwelijk met wijlen de hoogwelgeboren heer Alexander Frederik baron van Tuyll van Serooskerken, te weten:
  Brigitte Barbara Renée barones van Tuyll van Serooskerken.
  Lucile Agnes barones van Tuyll van Serooskerken.
Tijdens deze bijeenkomst verkocht de familie het huis aan de Dorpsstraat nr. 26 aan Jacobus Bloemendaal, gehuwd met Agatha Geertruida Post, voor f. 3.800,-.

Begin van beschrijving van akte.

Deel 1

Bron: HUA, 1294.

Op vrijdag 8 februari van het jaar 1952 vond ten overstaan van de Maarssense notaris mr. Hendrik Vader de verkoop plaats van de woning aan de Dorpsstraat nr. 32. De heer Teunis Lamfers verkocht de woning aan de heer Harm Wilts voor ƒ. 7.500,-.

Foto in de zomer van 2024, Sander van Scherpenzeel.

De voordeur van het huis aan de Dorpsstraat nr. 20, met in het bovenportaal twee zwanen afgebeeld.

Download (102) de notariële akte (fragment) betreft de verkoop van de toenmalige bakkerij aan de Dorpsstraat 34 (eerder anders genummerd). Op zaterdag 11 oktober 1873 werd de broodbakkerij ten overstaan van de Maarsseveense notaris mr. I.J. van den Helm verkocht door mevrouw Cornelia Berendsen aan de heer Willem René baron van Tuyll van Serooskerken van Zuylen voor de verkoopsom van ƒ 6.000,-.

Download (102) (link) 1-2.pdf

Download (102) (link) 2-2.pdf

Download (75) de notariële akte van verkoop (fragment) betreft de bakkerij, gelegen aan de Dorpsstraat nr. 34 te Oud-Zuilen. Op vrijdag 1 juni 1900 werd deze bakkerij ten overstaan van de Maarssense notaris mr. Dirk Hendrik van Nieuwenhuizen door de heer Frederik Leopold Samuel Frans baron van Tuyll van Serooskerken van Zuylen verkocht aan de heer Nicolaas Lamfers voor ƒ 5.500,-.

Download (75) (link) 1-2.pdf

Download (75) (link) 2-2.pdf

Op vrijdag 31 mei van het jaar 1957 ten overstaan van de Viaanse notaris mr. Barteld Renze Goldhoorn, met de vertegenwoordigen getuigen de heer Teunis Lamfers, kruidenier wonende te Oud-Zuilen aan de Dorpsstraat nr. 36, en de heer Dirk Verhoef, vroeger kruidenier, thans landbouwer wonende te Doorn aan de Achterweg nr. 8. Waarbij de heer Lamfers aan de heer Verhoef verkocht 'een winkel- en woonhuis met schuur, erf en tuin, staande en liggende aan de Dorpsstraat nr. 36 te Oud-Zuilen enz., enz., enz.,'. Bron: HUA, 1294.

Bron of overnamen van onderste tekst in onbekend. Tekst verbeterd met Google Gemini AI

Oorsprong en Vroege Geschiedenis van Huis Diederichsteyn

Het huis en de boerderij (Dorpsstraat 62) werden in 1711 door de twee broers Van Renssen verkocht aan Johan Schouten. Het huis was waarschijnlijk toen nog niet heel oud en zou gebouwd kunnen zijn door Reinoud Gerard van Tuyll van Serooskerken, die eigenaar was van kasteel Zuylen. Huis Diederichsteyn was namelijk een erfpachtgoed van het kasteel. Reinoud Gerard kreeg in 1706 een zoon, die hij de naam Diederik Jacob gaf. Het huis zou goed tussen 1707 en 1711 gebouwd kunnen zijn en naar zijn zoon vernoemd.

In 1740 werd het verkocht door Abraham Noppe aan Dirk Timmermans. Gijsbert Bonnet, professor in de theologie, kocht het huis in 1771. Op 4 mei 1791 werd het bij een openbare verkoping door de eigenaar verkocht aan Huibert van Ee. Hij verhuurde de buitenplaats in 1792 aan Johan Christiaan Godliep.

Diederichsteyn onder Familie Veeren en Verkoop (1868)

Uit een akte van veiling van 1868 blijkt dat Diederichsteyn, samen met Zuylenveld, in het bezit was van Sara Jacoba Maria Bongardt (1810-1880), die sinds 1861 weduwe was van Rudolph Hendrik Johan Veeren (1803-1861). In deze akte wordt het huis als volgt beschreven: "Het erfpachtrecht van een stuk grond (dat eigendom was van de Baron van Zuylen) benevens den eigendom der daarop aanwezige Heerenhuizinge genaamd Diederichsteyn, enz. enz.". Het huis werd gekocht voor 6.050 gulden door Willem René baron van Tuyll van Serooskerken van Zuylen.

Latere Eigenaars en Ontwikkelingen (1920-1958)

De buitenplaats werd op 26 november 1920 gekocht door Gijsbertus Weener en zijn broer Johannes Weener, tezamen met twee dakpannenfabrieken: 'Voorzorg' en 'Zonlust'. Gijsbertus (1874-1945) was enig aandeelhouder van deze twee fabrieken. Hij was getrouwd met Samuela Jacoba van Esveld. De twee broers lieten zes woningen bouwen voor arbeiders, haaks op de buitenplaats.
Tot 1958 is het huis in eigendom geweest van de familie Weener. Hierna is het opgedeeld in twee woningen.

Download (110) de notariële akte (fragment) betreft de verkoop waarbij mevrouw Sara Jacoba Maria Bongardt, weduwe van de weledelgestrenge heer Rudolph Hendrik Johan Veeren, ten overstaan van de Maarssense notaris mr. François Ludolf Tissot van Patot de buitenplaats Diederichsteyn te Oud-Zuilen, gelegen aan de Dorpsstraat 62-64, verkocht aan de heer Willem René van Tuyll van Serooskerken van Zuylen voor een waarde van ƒ 6.050,-

Download (110) (link) 1-6.pdf

Download (110) (link) 2-6.pdf

Download (110) (link) 3-6.pdf

Download (110) (link) 4-6.pdf

Download (110) (link) 5-6.pdf

Download (110) (link) 6-6.pdf

Download (70) de notariële akte (fragment) betreft de veiling waarbij de heer Frederik Leopold Samuel Frans baron van Tuyll van Serooskerken op vrijdag 20 juli 1900 de buitenplaats Diederichsteyn verkocht, ten overstaan van notaris mr. Dirk Hendrik van Nieuwenhuizen. Het buitenhuis Leeuwenbergh te Maarssen werd apart aangeboden door de familie Bisdom. Ook werden diverse andere vaste en onroerende goederen in de omgeving van Oud-Zuilen verkocht.

Download (70) (link) 1-3.pdf

Download (70) (link) 2-3.pdf

Download (70) (link) 3-3.pdf 

Bron: HUA, 76.

Voorkant van eigendomsakte (proces-verbaal van veiling en toewijzing), waarbij Vrouwe S. J. M. Bongard, weduwe van de heer R. H. J. Veeren, het Huis Diederichsteyn verkocht aan de heer W. R. baron van Tuyll van Serooskerken voor ƒ 6.050,- op 29 februari 1868.

Bron: HUA, 76.

Koopcontract waarbij door de heer A.C. Hartjens is verkocht aan de heer R. H. J. Veeren, de Buitenplaats Diederichsteyn te Oud-Zuilen voor f. 3.500,- gepasseerd op 20 maart 1855.

Deel 1

In 1902 kocht de heer Peter Jan de Graaf een perceel land van de heer Frederik Leopold Samuel Frans baron van Tuyll van Serooskerken van Zuylen. Op dit perceel rustte al sinds 1888 erfpacht, die de heer De Graaf eerder van jkvr. Françoise van Weede pachtte. Later kwam de erfpacht toe aan baron Van Tuyll van Serooskerken. In 1911 liet de heer De Graaf een woning op het perceel bouwen.

Download (134) de notariële akte van verkoop van de woning aan de Zuilenselaan nr. 6 te Oud-Zuilen vermeldt dat op zaterdag 1 juli 1922, ten overstaan van notaris mr. Louis Gabriël James, de heer Peter Jan de Graaf de woning verkocht aan de heer Cornelis Jan de Graaf. De daarbij onderliggende erfpacht (toebehorend aan baron Van Tuyll van Serooskerken van Zuylen) was inbegrepen in de verkoopsom van ƒ 7.000,-.

Download (134) (link) 1-2.pdf

Download (134) (link) 2-2.pdf

Download (24) de kadastrale hypotheken no. 4 akte (fragment) betreft de koop van twee woningen aan de Zuilenselaan nrs. 6 en 8 te Oud-Zuilen. Op vrijdag 20 juni 1924 verkocht de heer Cornelis Jan de Graaf de twee woningen aan de heer Frederik Christiaan Constantijn baron van Tuyll van Serooskerken van Zuylen voor ƒ 13.000,-. Dit gebeurde ten overstaan van de Maarssense notaris mr. Louis Gabriël James.

Download (24) (link) 1-2.pdf

Download (24) (link) 2-2.pdf

Download (80) de notariële akte (fragment) betreft de verkoop van de woning aan de Zuilenselaan nr. 8 te Oud-Zuilen. Op zaterdag 14 juni 1924 verkocht Cornelis Jan de Graaf aan Frederik Christiaan Constantijn baron van Tuyll van Serooskerken van Zuylen zijn woning, inclusief de eeuwigdurende erfpacht onder de woning, voor ƒ 9.000,-. Dit gebeurde ten overstaan van de Maarssense notaris mr. Louis Gabriël James.

Download (80) (link) 1-2.pdf

Download (80) (link) 2-2.pdf

Download (146) boedelscheiding van de familie Van de Vaart, een beschrijving uit de kadastrale hypotheken no. 4 akte. Op zaterdag 13 juni 1931 kwam de familie Van de Vaart bij elkaar ten overstaan van de Maarssense notaris mr. Louis Gabriël James om de boedel te verdelen. In de akte werd ook de erfpacht vermeld die rust op het perceel onder de woning aan de Zuilenselaan nr. 6.

Download (146) (link) 1-2.pdf

Download (146) (link) 2-2.pdf

Bron: HUA, 1294 7838 (1638), 1959 nov. 19-1959 dec. 1 E824 h4 1638.134 l2788-1 E2663 l2788-2 Huis en Erf Van Tuyll aan Harm Gast

Op zaterdag 28 november 1959 verschenen ten overstaan van de Utrechtse notaris mr. Albert Markus Brouwer mevrouw Lucile Agnes barones van Lynden, douairière van ir. Frederik Christiaan Constantijn baron van Tuyll van Serooskerken, en andere familieleden van Van Tuyll.
Hierbij verkocht de familie Van Tuyll de twee woningen aan de Zuilenselaan nrs. 6 en 8 aan Harm Gast voor f. 14.500,-.

Begin van beschrijving van akte.

Deel 1

Bron: HUA, 1294 7838 (1638), 1959 nov. 19-1959 dec. 1 E824 h4 1638.134 l2788-1 E2663 l2788-2 Huis en Erf Van Tuyll aan Harm Gast

Op zaterdag 28 november 1959 verschenen ten overstaan van de Utrechtse notaris mr. Albert Markus Brouwer mevrouw Lucile Agnes barones van Lynden, douairière van ir. Frederik Christiaan Constantijn baron van Tuyll van Serooskerken, en andere familieleden van Van Tuyll.
Hierbij verkocht de familie Van Tuyll de twee woningen aan de Zuilenselaan nrs. 6 en 8 aan Harm Gast voor f. 14.500,-.

Beschrijving van akte.

Deel 2

Bron: HUA, 1294.

 Op woensdag 19 maart 1952 werd ten overstaan van notaris mr. Hendrik Pieter Vader te Maarssen een akte verleden. Hierbij verkocht ir. Frederik Christiaan Constantijn baron Van Tuyll van Serooskerken van Zuylen het huis aan de Zuilenselaan nr. 10 aan Gijsbertus Cornelis van Dijk voor ƒ 6.550,-.

Beschrijving van akte.

Deel 1

Huis aan de Zuilenselaan 10, voorheen nr. 70. Bron: Google Maps. Streetview.

Huis aan de Zuilenselaan nr. 10 is in 1889 gebouwd. De grond onder de woning bleef in erfpacht bij baron Van Tuyll van Serooskerken.

Download (127) de notariële akte van boedelscheiding (fragment) van de familie Pos betreft de woning aan de Zuilenselaan nr. 10 te Oud-Zuilen. De ondergrond van deze woning is in het bezit van en in erfpacht bij baron Van Tuyll van Serooskerken van Zuylen. De boedelscheiding vond plaats ten overstaan van de Maarssense notaris mr. Louis Gabriël James op woensdag 22 februari 1922.

Download (127) (link) 1-4.pdf

Download (127) (link) 2-4.pdf

Download (127) (link) 3-4.pdf

Download (127) (link) 4-4.pdf

Download (92) de notariële akte (fragment) betreft de uitgifte in erfpacht van een perceel grond te Oud-Zuilen. Het perceel, kadastraal bekend als gemeente Oud-Zuilen, sectie B, perceelnummer 823, bevindt zich onder de woning aan de Zuilenselaan nr. 10. Op zaterdag 13 juni 1931 verschenen de heer Jan van der Vaart en de heer Frederik Christiaan Constantijn baron van Tuyll van Serooskerken ten overstaan van de Maarssense notaris mr. Louis Gabriël James. Hierbij gaf baron Van Tuyll van Serooskerken de grond voor ƒ 15,- per jaar in erfpacht uit aan de heer Van der Vaart.

Download (92) (link) 1-2.pdf

Download (92) (link) 2-2.pdf

Download (62) de notariële akte beschrijft de verkoop van de woning aan de Zuilenselaan nr. 12 op dinsdag 1 augustus 1933. Ten overstaan van notaris L.G. James verkocht mejuffrouw Maria Cornelia Bos, weduwe van de heer Cornelis Niessen, de woning aan de Zuilenselaan nr. 12 aan de heer Gijsbert Niessen voor ƒ 6.000,-. De ondergrond van deze woning was in erfpacht bij baron Van Tuyll van Serooskerken.

Download (62) (link) 1-3.pdf

Download (62) (link) 2-3.pdf

Download (62) (link) 3-3.pdf

Bron: HUA, 1294.

Op vrijdag 29 december 1950 verscheen ten overstaan van notaris mr. Hendrik Pieter Vader, wonende te Maarssen, de heer Hendrik Ykema. Handelend als lasthebber van de heer ir. Frederik Christiaan Constantijn baron van Tuyll van Serooskerken, verkocht hij het erfpachtrecht van de ondergrond van perceel gemeente Zuilen, sectie B, perceelnummer 822, aan Gijsbert Niessen. Dit erfpachtrecht, dat vele decennia bij baron van Tuyll van Serooskerken van Zuylen in erfpacht was geweest, werd nu als vast eigendom verkocht voor f. 1.500,-.

Met dank aan Eddie Poppe van CartoMagie. Bron: Beeldmateriaal.nl.

Een luchtfoto toont de gronden, woningen, watergangen en wegen die in 1832 in het bezit waren van de familie Van Nes op de Buitenplaats Groenhoven. Later kwam dit bezit in handen van de familie Van Tuyll van Serooskerken.

Voorkant van koopakte op zaterdag 3 december van het jaar 1768 voor Hendrik Jacob baron van Tuyll van Serooskerken voor de Buitenplaats Groenhoven. Bron: HUA, 76.

Deel 1

Bron: HUA,34-4, 3669, 1850 mei-1850dec., aktenummer: 15429.

Op dinsdag 4 juni 1850 vond ten overstaan van de Utrechtse notaris Gerardus Hendricus Stevens de verkoop plaats door de familie Van Nes van de Buitenplaats Groenhoven in het dorp Oud-Zuilen, met de bijbehorende boerderij Alida's Hoeve gelegen in Lageweide. Deze percelen, tezamen ter grootte van 12 hectare, werden verkocht aan Jacoba Elisabeth barones Van Tuyll van Serooskerken, gehuwd met Godert Alexander Gerrit Philip baron Van der Capellen van Berkenwoude, voor een koopsom van ƒ 24.500,-.

Na het overlijden van Jacoba Elisabeth Van Tuyll in 1868 kwam de Buitenplaats Groenhoven in het bezit van haar neef Baron Willem René van Tuyll van Serooskerken (1813-1878).
Tot 1989 zou de grond van de buitenplaats Groenhoven in het bezit van de familie Van Tuyll blijven, totdat deze werd verkocht aan de gemeente Maarssen, later De Stichtse Vecht.

Begin van beschrijving van akte.

Deel 1

Bron: HUA,34-4, 3669, 1850 mei-1850dec., aktenummer: 15429.

Op dinsdag 4 juni 1850 vond ten overstaan van de Utrechtse notaris Gerardus Hendricus Stevens de verkoop plaats door de familie Van Nes van de Buitenplaats Groenhoven in het dorp Oud-Zuilen, met de bijbehorende boerderij Alida's Hoeve gelegen in Lageweide. Deze percelen, tezamen ter grootte van 12 hectare, werden verkocht aan Jacoba Elisabeth barones Van Tuyll van Serooskerken, gehuwd met Godert Alexander Gerrit Philip baron Van der Capellen van Berkenwoude, voor een koopsom van ƒ 24.500,-.

Na het overlijden van Jacoba Elisabeth Van Tuyll in 1868 kwam de Buitenplaats Groenhoven in het bezit van haar neef Baron Willem René van Tuyll van Serooskerken (1813-1878).
Tot 1989 zou de grond van de buitenplaats Groenhoven in het bezit van de familie Van Tuyll blijven, totdat deze werd verkocht aan de gemeente Maarssen, later De Stichtse Vecht.

Beschrijving van perceelnummers.

Deel 2

Bron: HUA,34-4, 3669, 1850 mei-1850dec., aktenummer: 15429.

Op dinsdag 4 juni 1850 vond ten overstaan van de Utrechtse notaris Gerardus Hendricus Stevens de verkoop plaats door de familie Van Nes van de Buitenplaats Groenhoven in het dorp Oud-Zuilen, met de bijbehorende boerderij Alida's Hoeve gelegen in Lageweide. Deze percelen, tezamen ter grootte van 12 hectare, werden verkocht aan Jacoba Elisabeth barones Van Tuyll van Serooskerken, gehuwd met Godert Alexander Gerrit Philip baron Van der Capellen van Berkenwoude, voor een koopsom van ƒ 24.500,-.

Na het overlijden van Jacoba Elisabeth Van Tuyll in 1868 kwam de Buitenplaats Groenhoven in het bezit van haar neef Baron Willem René van Tuyll van Serooskerken (1813-1878).
Tot 1989 zou de grond van de buitenplaats Groenhoven in het bezit van de familie Van Tuyll blijven, totdat deze werd verkocht aan de gemeente Maarssen, later De Stichtse Vecht.

Beschrijving van familieleden Van Nes (verkopende partij).

Deel 3

Bron: HUA,34-4, 3669, 1850 mei-1850dec., aktenummer: 15429.

Op dinsdag 4 juni 1850 vond ten overstaan van de Utrechtse notaris Gerardus Hendricus Stevens de verkoop plaats door de familie Van Nes van de Buitenplaats Groenhoven in het dorp Oud-Zuilen, met de bijbehorende boerderij Alida's Hoeve gelegen in Lageweide. Deze percelen, tezamen ter grootte van 12 hectare, werden verkocht aan Jacoba Elisabeth barones Van Tuyll van Serooskerken, gehuwd met Godert Alexander Gerrit Philip baron Van der Capellen van Berkenwoude, voor een koopsom van ƒ 24.500,-.

Na het overlijden van Jacoba Elisabeth Van Tuyll in 1868 kwam de Buitenplaats Groenhoven in het bezit van haar neef Baron Willem René van Tuyll van Serooskerken (1813-1878).
Tot 1989 zou de grond van de buitenplaats Groenhoven in het bezit van de familie Van Tuyll blijven, totdat deze werd verkocht aan de gemeente Maarssen, later De Stichtse Vecht.

Einde van beschrijving van akte met handtekeningen.

Deel 4

De volgende tekst (hieronder) is van de Historische Kring Maarssen

Verdere bron van herkomst of auteur is ons niet bekend.

De oudste vermelding van het perceel tussen de Vecht en Daalse Dijk (heden Daalseweg geheten) tot de brug over de Vecht dateert uit het jaar 1631. In dat jaar verkocht Johan Fortuyn, DOMheer van het DOMkapittel, het land aan de weduwe van de heer Johan Heimricks uit Amsterdam. Zij verkocht het op 19 april 1654 aan de heer Christiaan Rodenburch, van beroep raadspensionaris bij het Gerechtshof van Utrecht. Het terrein omvatte 6 morgen en 560 roede. In een akte wordt gesproken over een 'huysinge, hoff, boomgaart met het lant daar aan behorende en tgetimmert daer op staende'.

Ruim twee jaar later vindt de verkoop plaats aan de nieuwe eigenaar de heer Johannes Gerardus Soudenbalch. Door aankoop van grond wordt de buitenplaats aanzienlijk vergroot, deze later een grootte van 18 morgen. De heer Johannes Gerardus Soudenbalch lijkt zijn land in twee delen te verkopen. Het eerste deel, dat later Groenhoven wordt genoemd, wordt in het jaar 1665 verkocht aan de heer Pieter Heyblom. Zijn weduwe Francina Varlet verkoopt het in 1686 aan de heer Steven du Pont.

In 1675 huwd Steven Dupont, van beroep koopman en zeepzieder, met Abigael Casteleyn. Steven is de zoon van Steven Dupont en Anna Duynen en hij is de eigenaar van de buitenplaats Groenhoven. Het huwelijk brengt 2 dochters en een zoon voort: Anna Maria Dupont, Catharina Dupont en Peter Dupont. Na het overlijden van Steven erft zijn jongste dochter, Catharina Dupont, de buitenplaats. Zij huwd met de heer Abraham Luiscius, het paar verkoopt in 1730 Groenhoven aan de heer Rudolf Henrick van Lancheren, die gehuwd is met Maria Poot, de buitenplaats is dan 9 morgen groot.

In 1743 wordt Groenhoven verkocht, de nieuwe eigenaar is de heer Adriaan van Cattenbergh. Hij vergroot in 1750 de buitenplaats door koop met 4 morgen land van de eigenaresse van buitenplaats Geytensteyn, mevrouw Anna Asschenberg. Zij is dan net gescheiden van haar man de heer Pieter Stellingwerff.

In 1758 wordt Groenhoven aangekocht door de heer Stephanus Jacobus van Muijden van de erfgenamen van Adriaan van Cattenbergh, hij woonde op de betreffende buitenplaats. In 1760 besluit Van Cattenbergh een nabij gelegen sloot te verkopen aan Gerrit van der Schroeff. Hij woont buiten de Weertpoort in Utrecht. Gerrit kocht de sloot voor de omliggende grond en te gebruiken bij zijn tegeloven, de koopsom bedroeg ƒ. 524,-.

Stephanus Jacobus is niet lang eigenaar van Groenhoven, in 1762 besluit hij tot verder doorverkoop. De heer. Carel Philips van Cuylenborgh is dan de nieuwe eigenaar, hij kocht het huis waarschijnlijk om er winst mee te maken, want hetzelfde jaar vind de verkoop plaats aan Hendrik Jacob baron van Tuyll van Serooskerken.

In 1800 wordt de buitenplaats uit de boedel van de overleden Hendrik Jacob van Tuyll van Serooskerken verkocht aan Nicolaas Steengracht d'Oosterland. Het goed bestaat uit 12 moorgen.
Op 12 juli 1811 verkoopt Nicolaas de buitenplaats aan de heer J. Wouters., die een jaar later, op 28 maart 1812, ook de naastgelegen buitenplaats Geijtenstein koopt van Cornelis van Rossum (?), waarmee deze buitenplaats van slechts 1 ha 39 are en 53 centiare een onderdeel van Groenhoven wordt. Bij deze verkoop gaat ook de bank in de kerk van Zuylen over naar de nieuwe eigenaar.

Download (10) de eerdere toelichting van het nog te nemen raadsbesluit van de toenmalige gemeente Maarssen (later gem. Stichtse Vecht), van maandag 28 januari van het jaar 1980, waarbij door de gemeente Maarssen het Park Groenhoven werd gekocht van Erven Van Tuyll van Serooskerken (Van Lynden) voor de verkoopsom van ƒ. 31.380,-. 1-4.pdf

Download (10) het officiële raadsbesluit van de gemeente Maarssen (heden de gem. Stichtse Vecht), van maandag 28 januari van het jaar 1980, waarbij door de gemeente Maarssen het Park Groenhoven werd gekocht van Erven Van Tuyll van Serooskerken (Van Lynden) voor de verkoopsom van ƒ. 31.380,-. 2-4.pdf

Download (10) notariële akte van aankoop (fragment) waarbij de toenmalige gemeente Maarssen (heden gem. Stichtse Vecht), op maandag 6 oktober van het jaar 1980, ten overstaan van notaris mr. Johan Willem Lodewijk Beijer, aankocht van de Erven Van Tuyll van Serooskerken voor ƒ. 31.380,-. 3-4.pdf

Overeenkomsten van de gemeente Zuilen met C.J. van Nes, J.E. van Tuyll van Serooskerken en W.R. van Tuyll van Serooskerken van Zuylen uit 1836 en 1851 m.b.t. de levering van drinkwater in Oud-Zuilen. Bron: HUA, 1007-3, 21248.

Deel 2

Tekst samengesteld uit 'Aantekeningen over vroegere eigenaren van het huis Geitenstein en andere landerijen en huizen aan de zuidwestzijde van de vecht'. Bij Het Utrechts Archief, T76, Huis Zuilen, inv.nr. 302.

Verbeterd met Google Gemini Ai

De buitenplaats Geitestein: Historische Notities

De vroegste bekende vermelding van het huis Geitestein dateert uit het jaar 1690. De naam van de buitenplaats wordt ook wel geschreven als Geitestein of Geytesteyn. De exacte bouwperiode van de buitenplaats is niet met zekerheid vast te stellen.

Uit documenten blijkt dat in 1654 melding wordt gemaakt van twee uiterwaardjes, die in 1599 nog eigendom waren van het kapittel van Sint Jan. Deze 'twee uiterwaardjes' werden later gesplitst, waarna hier de buitenplaatsen Groenhoven en Geytensteyn werden gesticht.

In 1631 werd het betreffende land gekocht door heer Johan Heimricks uit Amsterdam van Johan Fonteyn, heer van het Domkapittel. In de beschrijving van de aankoop wordt gesproken over 'Huysing, Hof, boomgaard en lant daar aan behorende en getimmert daer op staende'. Dit suggereert dat ten minste één van de twee buitenplaatsen op dat moment reeds was gebouwd.

De weduwe van Johan Heimricks verkocht haar eigendom op 19 april 1654 aan de heer Christiaen Rodenburch, raadordinaris aan het Hof van Utrecht. Twee jaar later, in 1656, verkocht de heer Rodenburch het goed door aan de heer Johannes Gerard Soudenbalch.

Uitbreiding en Eigenaren van Buitenplaats Geitestein

De buitenplaats Geitestein werd door middel van opeenvolgende aankopen uitgebreid, waardoor het uiteindelijk een omvang van 18 morgen bereikte. Het is aannemelijk dat heer Soudenbalch zijn land in twee delen heeft verkocht. Het gedeelte dat later de naam Geytensteyn zou krijgen, werd in 1663 verkocht aan de heer Jacques de Lespaul. Bij deze verkoop wordt reeds melding gemaakt van een hofstede met de naam Geytensteyn, wat suggereert dat deze op dat moment al gebouwd was.

Na het overlijden van Jacques de Lespaul vererfde de buitenplaats op zijn zoon Isaac de Lespaul. Isaacq, ook wel Ysaac genoemd, werd in 1653 in Amsterdam geboren als zoon van Jacques de Lespaul en Maria de Lagay. Hij was de eigenaar in 1690 en huwde met mevrouw Jacoba Thelingh van Berckhout uit Leiden. Isaacq overleed vóór 30 augustus 1709.

Zijn weduwe verkocht het huis in hetzelfde jaar aan Simon Langendam voor een bedrag van ƒ 5.000,-. Simon Langendam overleed reeds in 1711. Door de executeur van zijn testament werd Geytensteyn vervolgens verkocht aan Caspar Leonhard, een burger van Utrecht. Caspar Leonhard was negen jaar lang samen met zijn vrouw eigenaar. Na zijn dood verkocht zijn weduwe, Cornelia Crafford, de buitenplaats aan Balthasar Muyskens voor ƒ 7.500,-. Op dat moment bedroeg de omvang van het landgoed 1 morgen en 450 roeden.

De erfgenamen van Balthasar Muyskens verkochten Geytensteyn in 1723, inclusief 12 morgen grond, aan de Heer van Surmont van Vlooswijck voor ƒ 13.850,-.
Vier jaar later verkocht deze eigenaar het huis alweer, ditmaal voor ƒ 12.000,-, aan de heer Adriaen Vastrik. De heer Vastrik verkocht het op zijn beurt vijf jaar later aan de heer Pieter Stellingwerff, die getrouwd was met Anna Asschenberg.

Verdere Eigendomswisselingen en Het Einde van Buitenplaats Geitestein

Op 2 maart 1750 verscheen heer Willem Nolthenius bij de notaris namens heer en de heer Pieter Stellingwerff, gehuwd met jonkvrouw Anna Asschenberg. Het echtpaar, dat sinds 19 april 1748 gescheiden van tafel en bed leefde, bekrachtigde via deze akte hun scheiding en kwamen tot een verdeling van hun bezittingen. Anna kreeg onder andere 'Vyff mergen bouwland gelegen tot Thiel & de Huysinge en Hoffstede Geytensteyn met de Landeryen daeraen behoorende gelegen onder den Gerechte van Zuylen en twee huysingen staende tot Amsterdam'.

Een akte van 13 juli 1750 onthult dat Anna, samen met haar man, in 1745 en 1746 een schuld van ƒ 11.306,- en 2 stuivers was aangegaan bij Jacob Diederick van Tuyll van Serooskerken, heer van Zuylen en Westbroek. Anna had het grootste deel hiervan 'uyt haer privé cassa' betaald. Om het restant af te lossen, verkocht zij vier morgen land, behorende bij Geytensteyn, aan de heer Kattenberg voor ƒ 3.935,- en 10 stuivers. Als gevolg hiervan kromp het landgoed Geytensteyn tot een omvang van nog slechts één morgen en 450 roeden.

Op 9 mei van hetzelfde jaar besloot Anna het huis te verkopen. De opgestelde verkoopvoorwaarden vermeldden specifieke verplichtingen die bij Geytensteyn hoorden: 'den koper van de Buyteplaets de brug inden Daelsendyck aan het eynde van de Plaets gelegen sal moeten maken en onderhouden ten synen kosten, als meede dat de koopers den Doorvaert door de Sloot tussen den plaets ende Vier mergen als meede door gemelte brug en de Sloot aen de voornoemde negen mergen moeten gehengen en gedogen'. De heer Jan van de Schroeff werd de koper, en verwierf het huis voor ƒ 3.750,-.

Een akte uit 1772 documenteert de verkoop van de buitenplaats aan de 'Mejuffrouwen Alida en Catharina Rietveld'. Geytensteyn wordt hierin gedetailleerd beschreven als: 'zekere huijsinge, Hofsteede, Tuijnmans woning, Stallinge, als koetshuijs, en verdere bepoting en beplanting daar op staande, met zijn speelhuijs en Prieëlen, alsmeede 't geboomte op den Daalschendijk alleen aan de zeijde van de Plaats, zijnde de gemelde Plaats genaamd Geijtensteijn'.

Drie jaar later besloten deze twee ongetrouwde dames de buitenplaats wederom te verkopen. Voor ƒ 9.000,- werd de heer Jan Pieter van Vianen de nieuwe eigenaar. Bij deze koop behoorde nu ook een schuitenhuis met een schuitje en een bank in de kerk te Zuylen. Dit schuitenhuis bestond echter al langer, aangezien in volgende akten steeds melding wordt gemaakt dat een nieuwe koper zich moest houden aan "'t accoord tusschen Willem Boreel en Cornelis Gerardus Verkerk weegens het schuitenhuis staande over de sloot tusschen deze plaats en die van gen. Verkerk", een afspraak gemaakt op 10 juli 1771.

In 1791 besloot Jan Pieter zijn huis opnieuw te verkopen. Voor hetzelfde bedrag werd het in juli verkocht aan Johanna Maria van Tuyll van Serooskerken, die sinds 1776 weduwe was van Cornelis baron van Perponcher-Sedlnitzky. Zij bleef enkele jaren eigenares, om het vervolgens in november 1795 met groot verlies weer te verkopen aan de vorige eigenaar, Jan Pieter van Vianen. Zij ontving toen slechts ƒ 6.500,- voor Geytensteyn.

In 1802 werd Geytesteyn opnieuw verkocht, ditmaal voor een bedrag van ƒ 12.000,- gulden, aan de heer Nicolaes Wavin Anthonisz. Op 28 maart 1812 werd Geijtenstein verkocht, waarschijnlijk door de heer Cornelis van Rossum, aan de heer J. Wouters, waarmee Geijtenstein een onderdeel van Groenhoven werd. De grootte van het landgoed bedroeg toen 1 hectare, 39 are en 53 centiare. Bij deze verkoop ging ook de bank in de kerk van Zuylen over naar de nieuwe eigenaar.

Tussen dat jaar (1812) en 1832 werd het huis afgebroken en transformeerde het landgoed in weiland. Dit is zichtbaar op de Kadastrale Kaart van 1832: het perceel wordt als weiland aangegeven en is in bezit van de weduwe Jacobsen, geboren Van Nes, rentenierster en tevens eigenaresse van Groenhoven.

Bron: HUA, 76, 303.

Dit betreft een akte van overeenkomst uit 1771 tussen Willem Boreel, eigenaar van de buitenplaats Geitestein, en Cornelis Verkerk, eigenaar van Vijfhuizen. De overeenkomst heeft betrekking op de vernieuwing van een schuitenhuis dat gelegen is aan de sloot tussen de twee buitenplaatsen. Bij dit document is tevens een afschrift uit 1807 aanwezig.

Deel 2 

Bron: HUA, 76, 304.

Akte van verkoop door Frederik L.S.F. baron van Tuyll van Serooskerken aan Jan Plomp van een perceel land, genaamd Geitenstein, sectie B 159 te Zuilen, met bepalingen betreffende de doorvaart door de sloot tussen de percelen B 159 en B 158 te Zuilen in 1900.

Deel 1

Bron: HUA, 76, 304.

Akte van verkoop door Frederik L.S.F. baron van Tuyll van Serooskerken aan Jan Plomp van een perceel land, genaamd Geitenstein, sectie B 159 te Zuilen, met bepalingen betreffende de doorvaart door de sloot tussen de percelen B 159 en B 158 te Zuilen in 1900. Verkoopperceel nr. 6, land genaamd Geitenstein.

Deel 2

Zuylenveld was van oorsprong een hofstede met een huis dat voor het eerst eind 17e eeuw in de archieven werd genoemd. Het was toen in het bezit van Gerard Kick, advocaat in Utrecht. Na zijn overlijden erft zijn dochter Aletta het huis. Zij was getrouwd met Aäron Duurkant. In 1729 verkoopt zij het huis, na het overlijden van haar man, aan Laurentius van Blankenburgh. Hij verkoopt het negen jaar later weer aan Johannes van Nes.

Johannes van Nes heeft waarschijnlijk de hofstede verbouwd tot buitenhuis. De buitenplaats blijft 110 jaar in het bezit van de familie Van Nes van Meerkerk. Deze familie noemt zich sinds 1770 zo, doordat de zoon van Johannes, Jacobus, in dat jaar heer van Meerkerk wordt. Na het overlijden van Jacobus van Nes van Meerkerk erft diens zoon, Jacob Gerard, de buitenplaats in 1807.

De buitenplaats werd, samen met de steenbakkerij Duinkerken, in mei 1850 gekocht door Rudolf Hendrik Johan Veeren (1803 - 1861), van 5 december 1853 tot aan zijn overlijden op 23 april 1861 burgemeester van Zuilen, voor een bedrag van 30.000 gulden. Hij was getrouwd met Sara Jacoba Maria Bongardt (1810 - 1880). Na zijn overlijden bleef zijn vrouw achter met 7 dochters en 2 zonen, van wie Johannes Judith (1846 - 1910) het geslacht heeft voortgezet.

De volledige beschrijving van het huis in de akte van veiling van 1868 luidt: "De buitenplaats genaamd Zuylenveld bestaande in: kapitale moderne en goed onderhouden Heerenhuizinge met marmer bevloerde gang, vijf benedenkamers waarvan twee en suite, zes bovenkamers, allen geplafoneerd en gehangen, de meesten met stookplaatsen, badkamer, provisiekamer, twee domestieken dito, grote zolder, keuken, twee kelders en tuinmanswoning voorts broeierij met diverse fijne vruchtdragende bomen, wandeling met fraai aangelegde perken en Engels plantsoen, enz. enz." De veiling was geen groot succes; wel wordt de buitenplaats Diederichsteyn, die ook tot de eigendommen behoorde, verkocht voor 6.050 gulden aan Willem René baron van Tuyll van Serooskerken van Zuylen.

In 1912 wordt de buitenplaats door de erfgenamen van Johannes Judith Veeren aan Frederik L.S.F. van Tuyll van Serooskerken verkocht. In 1916 schenkt hij de buitenplaats aan zijn zoon Frederik Christiaan Constantijn.

Bron: HUA, 830, 303, aktenummer: 7549.

Op woensdag 7 februari 1912 verscheen ten overstaan van de Utrechtse notaris mr. Henri François Wouter Dubois een akte. Hierbij verkocht Hendrik Lodewijk Meijster, van beroep steenfabrikant en eigenaar, de Steenfabriek Duinkerken en het Herenhuis Zuilenveld aan de heer Frederik Leopold Samuel Frans baron van Tuyll van Serooskerken, ambachtsheer van Zuilen, Zweserengh, Westbroek en Oud-Beijerland. Het verkoopbedrag bedroeg ƒ 22.300,-.

Begin van beschrijving van akte.

Deel 1 

Download (43) de notariële schenkingsakte (fragment) van het buitenverblijf Zuylenveld te Oud-Zuilen, waarbij de heer Frederik Leopold Samuel Frans baron van Tuyll van Serooskerken van Zuylen het landgoed schenkt aan zijn enige zoon Frederik Christiaan Constantijn van Tuyll van Serooskerken op maandag 18 december 1916 ten overstaan van de Maarssense notaris mr. Dirk Hendrik van Nieuwenhuizen.

Download (43) (link) 1-2.pdf

Download (43) (link) 2-2.pdf

Bron: Kadasterarchiefviewer 1832-1987 (NL).

Hulpkaart van het dorp Oud-Zuilen, voorheen gemeente Maarssen, heden gemeente Stichtse Vecht, met rechts bovenaan het dorp het huis Zuylenveld.

Bron: HUA, 830, 303, aktenummer: 7549.

Op woensdag 7 februari 1912 verscheen ten overstaan van de Utrechtse notaris mr. Henri François Wouter Dubois een akte. Hierbij verkocht Hendrik Lodewijk Meijster, van beroep steenfabrikant en eigenaar, de Steenfabriek Duinkerken en het Herenhuis Zuilenveld aan de heer Frederik Leopold Samuel Frans baron van Tuyll van Serooskerken, ambachtsheer van Zuilen, Zweserengh, Westbroek en Oud-Beijerland. Het verkoopbedrag bedroeg ƒ 22.300,-.

Beschrijving van akte met perceelnummers, steenfabriek ,,Duinkerken''.

Deel 2

Bron: HUA, 830, 303, aktenummer: 7549.

Op woensdag 7 februari 1912 verscheen ten overstaan van de Utrechtse notaris mr. Henri François Wouter Dubois een akte. Hierbij verkocht Hendrik Lodewijk Meijster, van beroep steenfabrikant en eigenaar, de Steenfabriek Duinkerken en het Herenhuis Zuilenveld aan de heer Frederik Leopold Samuel Frans baron van Tuyll van Serooskerken, ambachtsheer van Zuilen, Zweserengh, Westbroek en Oud-Beijerland. Het verkoopbedrag bedroeg ƒ 22.300,-.

Beschrijving van akte met perceelnummers en het Herenhuis Zuylenveld.

Deel 3

Bron: HUA, 830, 303, aktenummer: 7549.

Op woensdag 7 februari 1912 verscheen ten overstaan van de Utrechtse notaris mr. Henri François Wouter Dubois een akte. Hierbij verkocht Hendrik Lodewijk Meijster, van beroep steenfabrikant en eigenaar, de Steenfabriek Duinkerken en het Herenhuis Zuilenveld aan de heer Frederik Leopold Samuel Frans baron van Tuyll van Serooskerken, ambachtsheer van Zuilen, Zweserengh, Westbroek en Oud-Beijerland. Het verkoopbedrag bedroeg ƒ 22.300,-.

Beschrijving van akte met perceelnummers en het koetshuis.

Deel 4

Bron: HUA, 830, 303, aktenummer: 7549.

Op woensdag 7 februari 1912 verscheen ten overstaan van de Utrechtse notaris mr. Henri François Wouter Dubois een akte. Hierbij verkocht Hendrik Lodewijk Meijster, van beroep steenfabrikant en eigenaar, de Steenfabriek Duinkerken en het Herenhuis Zuilenveld aan de heer Frederik Leopold Samuel Frans baron van Tuyll van Serooskerken, ambachtsheer van Zuilen, Zweserengh, Westbroek en Oud-Beijerland. Het verkoopbedrag bedroeg ƒ 22.300,-.

Beschrijving van verkoopsom.

Deel 5

Bron: HUA, 830, 303, aktenummer: 7549.

Op woensdag 7 februari 1912 verscheen ten overstaan van de Utrechtse notaris mr. Henri François Wouter Dubois een akte. Hierbij verkocht Hendrik Lodewijk Meijster, van beroep steenfabrikant en eigenaar, de Steenfabriek Duinkerken en het Herenhuis Zuilenveld aan de heer Frederik Leopold Samuel Frans baron van Tuyll van Serooskerken, ambachtsheer van Zuilen, Zweserengh, Westbroek en Oud-Beijerland. Het verkoopbedrag bedroeg ƒ 22.300,-.

Einde van beschrijving van akte.

Deel 6

Bron: HUA, 76.

Op maandag 18 december 1916 vond, ten overstaan van de Maarssense notaris D.H. van Nieuwenhuizen, de schenking plaats van het Herenhuis Zuilenveld te Oud-Zuilen. Hierbij schonk Frederik Leopold Samuel Frans baron van Tuyll van Serooskerken het herenhuis aan zijn zoon, Frederik Christiaan Constantijn baron van Tuyll van Serooskerken.

Bron: HUA, 1294 7861 (1661), 1960 aug. 26-1960 sept. 7 1661.122.

  Op vrijdag 2 september 1960 verscheen voor de Maarssense notaris mr. Cornelis Johannes Rijsterborgh de heer Richard Plomp, gemachtigde voor vrouwe Lucile Agnes barones Van Lynden. Het huis Zuylenveld werd hierbij verkocht aan doctor Hiddo Rinse Sinis, van beroep bioloog, ter waarde van ƒ 25.000,-. Beschrijving van akte.

Bron: HUA, 1294 7902 (1702), 1961 dec. 7 - 1961 dec. 18, 1702.112, E1868.

Op vrijdag 15 december 1961 vond, ten overstaan van de Utrechtse notaris mr. Peter Thomas Tjabbes, de verkoop plaats van een groot gedeelte van Park Zuilenveld. Richard Plomp, makelaar en gemachtigde van mevrouw Lucile Agnes barones van Lynden, verkocht dit aan de N.V. Verzekerings-Bank "Moira". De heer Dirk Ravenstein, procuratiehouder wonende te Utrecht, handelde hierbij als mondeling lasthebber van Wilhelm August Kortum Junior, directeur van voornoemde N.V. De verkoopwaarde bedroeg ƒ 165.000,-.

Begin van beschrijving van akte.

Begin beschrijving van akte. Bron: HUA, 1294 7902 (1702), 1961 dec. 7 - 1961 dec. 18, 1702.112, E1868.

Op donderdag 14 december 1961 verkocht Richard Plomp, makelaar en gemachtigde van mevrouw Lucile Agnes barones van Lynden, een groot gedeelte van Park Zuylenveld (kadastersectie E, perceelnummer 1868) aan doctor Hiddo Rinse Sinia. De verkoop, met een waarde van ƒ 2.600,-, vond plaats ten overstaan van de Utrechtse notaris mr. Peter Thomas Tjabbes.

Deel 1

Bron: HUA, 1294 7902 (1702), 1961 dec. 7 - 1961 dec. 18, 1702.112, E1868.

Op donderdag 14 december 1961 verkocht Richard Plomp, makelaar en gemachtigde van mevrouw Lucile Agnes barones van Lynden, een groot gedeelte van Park Zuylenveld (kadastersectie E, perceelnummer 1868) aan doctor Hiddo Rinse Sinia. De verkoop, met een waarde van ƒ 2.600,-, vond plaats ten overstaan van de Utrechtse notaris mr. Peter Thomas Tjabbes.

Bijbehorende kadastertekening.

Deel 2

Bron: Kadasterarchiefviewer 1832-1987 (NL).

  Vanaf 7 februari 1912 was de Steenfabriek Duinkerken in Oud-Zuilen in het bezit van Frederik Leopold Samuel Frans baron van Tuyll van Serooskerken. Deze liet de steenfabriek kort na zijn aankoop afbreken. Later werd het terrein omgevormd tot weiland en boomgaard, waarna het in 1981 aan diverse particulieren werd verkocht.

Tekst overgenomen uit de Ecologische quickscan 2e polderweg te Utrecht, Gemeente Utrecht, Opdr. gvr.: Agterberg b.v. te Groenekan en Ruimte voor Advies Adviesgroep voor ruimte, water en natuur.

Verbeterd met Google Gemini AI

De Zuilense Steenoven: Een Historisch Overzicht

Een opmerkelijk aspect van de ontwikkelingsgeschiedenis van Slot Zuylen is de aanwezigheid van de Zuilense steenoven. Deze steenoven was operationeel tussen 1623 en 1848 en bevond zich aan de rand van het parklandschap, in een binnenbocht van de rivier de Vecht. Volgens de Dienst Archeologie van de gemeente Utrecht zou er tussen de Zuilense steenoven en Fort aan de Klop nog een andere steenoven hebben gestaan. Voor het bestaan van deze tweede steenoven zijn tijdens dit onderzoek echter geen bronnen of vermeldingen aangetroffen.

De Zuilense Steenoven in de periode 1622-1760

Nadat Adam van Lockhorst in 1617 het landgoed Zuilen had aangekocht, ontwikkelde hij kort daarna – of wellicht direct al – plannen voor de bouw van een steenfabriek. Hoewel er geen details van dit specifieke plan bewaard zijn gebleven, is het eerste huurcontract voor de steenoven wel bekend. Op 20 december 1622 legde Van Lockhorst schriftelijk vast dat hij de steenoven, "die ick indient Godt belieft van meeningen ben te stellen opde Vecht tegenover Vijffhuijsen", voor een periode van drie jaar zou verhuren aan de Zuilense schout Lambert Gijsbertsz, ingaande per 1623.

Onderhoud, Werking en Vroege Werkzaamheden (vanaf 1623)

Bij deze akte zitten twee andere akten. Eén waarin Lambert Gijsbertsz aangeeft de steenoven te
gaan huren en daarbij een onderhoudscontract door Willem Hermensz Raijmaecker3 te Utrecht. Wil lem legde vast dat hij vanaf 17 april 1624 voor Lambert Gijsbertsz zal doen "ganckbaer te onderhou den alle de Carren, Croijwaegens, Vurmtaefels ende Tobben behoorende aende Zuijllenschen Steenooven". Waarschijnlijk trad de steenoven in 1623 in werking; uit dat jaar is bij de contracten een staatje bewaard met de kosten voor arbeidsloon en personen die er werkzaam waren.

Latere Verhuur en Complexomschrijving (1689-1703)

In het Huisarchief bevindt zich nog één latere verhuurovereenkomst: op 9 november 1689 is het
huurcontract getekend met Hendrik (Berendsen) van Wamel en Maria (Willemsen) Koot.4 Het verhuurde complex bestond uit "steenoven met steenplaats, drie campjes weiland, bezuiden de steen plaats naast de vletsloot gelegen, ook de huijs ofte wooninge die zij bewonen en de woninkjes dien
annex, de turffschuur en de drie woninkjes daarbij."

De huur bedroeg f 550,0,0 per jaar, met aftrek van f 20,0,0 bij voldoening van de huurvoorwaarde voor het jaarlijks laten pleisteren van de ovens. Een andere huurvoorwaarde was, dat de mest van hun koeien, paarden en ander vee niet over de weg vervoerd mocht worden. Die dienden zij op de drie weilanden te verwerken. De huur werd verlengd per contract van 6 september 1701.5 In 1703 zal er een volgende huurder gekomen zijn. Tussen 1701 en 1803 zijn uit het Huis - en notarieel archief echter geen andere huurders bekend. Wel zijn er andere bronnen rond de
steenoven.

Arbeidscontracten en Waterbeheer (1738-1803)

Op 16 juli 1738 is de arbeidsovereenkomst getekend met Jan Voorsteegh 'ondermeester op de Zuilense steenoven'.6 Kennelijk huurde hij ook een deel van het steenovencomplex: in 1803 werd het complex verhuurd 'uitgezonderd het schuurtje dat de weduwe Voorsteegh competeert'.

Naast het steenovencomplex lag een vlet- of vaarsloot, bedoeld voor het laden en lossen. In de Vechtdijk lag hier een brug. Het waterpeil van de Vecht zorgde voor afwateringsproblemen bij de achterliggende polders. In 1738 kwam Diederik Jacob van Tuyll daarom met de 'geërfden van Westbroek' overeen dat zij ook bij deze brug schutdeuren mochten plaatsen.8 Voorwaarde om de door
vaart niet belemmeren was, dat de deuren alleen gesloten zouden worden als het Vechtpeil tot een
"met wederzijts genoegen vast gestelt" punt gestegen zou zijn.

Boekhouding en Ovenstructuur (1753-1764)

Uit de boekhouding van de Zuilense steenoven is het Onkostenboek over de periode 1753-1764 bewaard gebleven. Voor in het boek is een staat opgenomen met prijzen/ kosten per dag voor de ver schillende soorten arbeiders en de werkzaamheden. Hierin is sprake van de Grote en de Kleine oven. Uit de weergave op de Landgoedkaart van 1650 lijkt te concluderen te zijn dat het 'steenovengebouw' aan de noordzijde de kleine oven had en in het midden de grote oven.

HUA, 76, 1678.

De Steenoven van Zuilen, naar een afbeelding van de familie Plomp. Fotoreproductie uit 1909.

Aanlegplaatsen en Vroege Gebruik van de Steenoven

Een tekening uit 1760 (afb. 3.2) toont bij het huis een vlot met twee personen en daarnaast een kleine schuit. Dit suggereert dat de aanlegruimte aan de steenovenkant mogelijk beperkt was, waardoor ook aan de overzijde van de Vecht schepen en vlotten werden afgemeerd. Deze praktijk wordt bevestigd in een verkoopakte uit 1781, waarin Willem René van Tuyll een huisje met tuin aan de overkant van de Vecht verkocht aan Johannes Arnoldusz Swerk. Een verkoopvoorwaarde hierbij was dat de oever of aanlegsteiger in gebruik kon blijven van Van Tuyll voor het laden en lossen van schepen ten behoeve van zijn steenoven.

De Zuilense Steenoven in de Periode 1760-1847: Grote Verbouwingen

Een vergelijking van de landgoedkaart uit 1650 en het Kadastraal Minuutplan uit 1812 toont aan dat het complex in de tussentijd grondig is verbouwd. Vermoedelijk vond deze verbouwing plaats tussen 1760 en 1810: de tekening uit 1760 lijkt de oude situatie weer te geven, met een dubbel woningcomplex en twee aangebouwde schoorstenen aan het ovengebouw.
De tekening uit de periode 1790-1810 toont de nieuwe situatie, inclusief een driebeukig woningencomplex en een ovengebouw zonder (aangebouwde) schoorstenen. Mogelijk dateert de grote verbouwing uit 1803 of kort daarna. Op 28 februari 1803 werd een huurcontract opgesteld waarbij W.R. van Tuyll van Serooskerken het ovencomplex verhuurde aan de vennootschap van Jan van Dijk, Jan Andries Wouters en Jan Jansz Plomp.
Jan Plomp had zeventien jaar eerder, op 26 augustus 1786, het pan- en tichel-ovencomplex Daalwijk gekocht van Pieter van Dijk. Met de huur van de Zuilense steenoven kwamen de twee ovencomplexen aan beide Vecht-oevers in handen van dezelfde gebruikers. In het huurcontract is de aantekening opgenomen dat 'het schuurtje' in huur bleef bij de weduwe van oud-huurder Voorsteegh.

Het Kadastraal Minuutplan (1812, bijgewerkt 1831) laat zien dat ten noorden van het steenovencomplex een klein bosje lag (zie afb. 2.13). Volgens aantekeningen uit het begin van de 20e eeuw was dit bosje beplant met eiken en bekend onder de naam Plompenbosje. Dit doet vermoeden dat de Vennootschap, oftewel Jan Plomp, het bosje kort na 1803 heeft aangeplant. Waarschijnlijk diende het als productieperceel voor eikenhakhout, dat als brandstof voor de steenoven werd gebruikt.

De Zuilense Steenoven in 1848: Afbraak en Nieuwe Functie

Rond het midden van de negentiende eeuw werd het gehele steenovencomplex afgebroken en omgevormd tot bouwland. Dit is vastgelegd op Kadastrale hulpkaart 2, gedateerd 30 juni 1848. Kadastrale legger nummer 80 vermeldt 1849 als het jaar van de situatieverandering. De steenfabricage werd waarschijnlijk verplaatst naar het tegenoverliggende Daalwijk, waar in 1847 de pannenbakkerij al was uitgebreid met een steenfabriek.

Gezicht op de Vecht bij Zuilen vanaf de buitenplaats Groenhoven, uit het noordwesten.

Fragment van een tekening uit de periode 1790-1810, met rechts achter de bomen, in de binnenbocht van de rivier de Vecht de Zuilense Steenoven. Tekening van C. Geelen. Bron: HUA, catalogusnummer: 29264 .

Bron: HUA, 76.

Afschrift van Notariële akte ten overstaan van de Maarssense notaris mr. D. H. van Nieuwenhuizen met de aankoop van hofstede De Kijkwerf door de heer F. L. S. F. baron Van Tuyll van Serooskerken op 4 september 1913, ter waarde van ƒ.5.500,-.

Bron: Google Maps Streetview.

Boerderij De Kijkwerf aan de Oostwaard nr. 1 te Oud-Zuilen. Tot 1981 in het bezit geweest van de familie Van Tuyll van Serooskerken.

Bron: HUA, 76.

Afschrift van Notariële akte ten overstaanvan de Maarssense notaris D. H. van Nieuwenhuizen met de aankoop van hofstede De Kijkwerf door de heer F. L. S. F. baron Van Tuyll van Serooskerken op 4 september 1913, ter waarde van ƒ.5.500,-. Begin van beschrijving van akte.

Download (73) de notariële akte van aankoop (fragment) waarbij boerderij De Kijkwerf te Maarssen werd aangekocht door de heer Frederik Leopold Samuel Frans baron van Tuyll van Serooskerken van Zuylen van de heer Johannes Engbertus op donderdag 4 september 1913. Dit gebeurde ten overstaan van notaris mr. Dirk Hendrik van Nieuwenhuizen voor de aankoopsom van ƒ 3.855,42.

Download (73) (link) 1-2.pdf

Download (73) (link) 2-2.pdf

Download (30) de kadastrale hypotheken no. 4 akte van verkoop (fragment), waarbij boerderij De Kijkwerf te Maarssen werd verkocht door de familie Van Tuyll van Serooskerken op woensdag 1 juli 1981, ten overstaan van de Utrechtse notaris mr. Jan Wouter Voerman. Hierbij kocht de heer Jacob Verbruggen boerderij De Kijkwerf aan voor ƒ 110.000,-.

Download (30) (link) 1-2.pdf

Download (30) (link) 2-2.pdf

De boerderij van de familie De Ridder aan de 2e Polderweg nr. 1 is nooit in het bezit geweest van de familie Van Tuyll van Serooskerken. Hij wordt wel op deze pagina vermeld omdat hij tot de agglomeratie van familiebezittingen behoorde in de regio Zuilen en Westbroek.

De boerderij werd in april 1967 voor ƒ 313.823,- onteigend door de gemeente Utrecht. Kort daarop, in 1968, werd de boerderij afgebroken om plaats te maken voor de Franciscusdreef, met de J.M. de Muinck Keizerlaan en J.M. de Muinck Keizerbrug.

Bron: HUA, 1803.

Fragment van de rechtbankuitspraak van de gemeente Utrecht in de zaak van jhr. dr. Constant Johan Adriaan de Ranitz tegen gedaagde Dirk Cornelis de Ridder, wonende te Maarssen. Hierbij werd 13,5 hectare in de polder van Westbroek onteigend voor ƒ 314.823,-.

Bron: HUA.

Deze luchtfoto toont de boerderij die in de jaren '40 van de vorige eeuw aan de 2e Polderweg nummer 1 stond. Later, vanaf 1968, werd op deze locatie de Franciscusdreef aangelegd.

Bron: HUA, 1803.

Deze rood gearceerde gronden in de gemeente Utrecht, sectie E, waren voorheen eigendom van de familie De Ridder in de voormalige gemeente Westbroek. De gemeente Utrecht heeft deze percelen onteigend voor de aanleg van diverse infrastructuur, waaronder de Franciscusdreef, de J.M. de Muinck Keizerlaan en de J.M. de Muinck Keizerbrug.